Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture

fa ارزیابی اثر خرداقلیمی پوشش ‎های توری بر عملکرد سویا و درآمد کشاورزان (مطالعه موردی: شهرستان ساری) Evaluation of the Microclimatic Effect of Netting on Soybean Yield and Farmers' Income (Case Study: Sari County) اقتصاد کشاورزی اقتصاد کشاورزی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: امروزه جوامع بشری با چالش‌های متفاوتی از جمله تغییر اقلیم و گرمایش جهانی، تخریب محیط زیست و تأمین امنیت غذایی رو به رو هستند. یکی از رویکردهایی که در دهه‌های اخیر برای کاهش اثرات منفی عوامل اقلیمی و ارتقای بهره‌وری تولیدات کشاورزی مطرح شده است، استفاده از پوشش‌های توری است که با ایجاد شرایط خرداقلیمی مطلوب، باعث بهبود شرایط کشت و رشد گیاهان می&lrm; شوند. بنا بر این، نقش اثر خرداقلیمی پوشش&lrm; های توری در کشت سویا، پتانسیل افزایش عملکرد در واحد سطح و به تبع آن افزایش میزان درآمد، بهبود وضعیت کسب و کار و افزایش رونق اقتصادی برای کشاورزان را به &lrm;همراه خواهد داشت. مواد و روش &lrm;ها: به &lrm;منظور ارزیابی اثر خرداقلیمی پوشش&lrm; های توری بر عملکرد کمی و کیفی سویا و درآمد کشاورزان، آزمایشی بر پایه طرح بلوک &lrm;های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. منطقه مورد مطالعه در موقعیت جغرافیایی با طول و عرض به &lrm;ترتیب با (53° 00´ E) و (36° 33´ N) واقع شده است. شرایط آب و هوایی محل آزمایش بر اساس سیستم طبقه&lrm; بندی اقلیمی گسترش یافته دومارتن، معتدل مرطوب است. تیمارهای آزمایش شامل (بدون پوشش توری (شاهد)، پوشش &lrm;های توری 30 درصد، 50 درصد و 80 درصد ممانعت از عبور نور) بودند. روش آبیاری سطحی بود و از تانسیومتر برای پایش رطوبت خاک استفاده شد. به این ترتیب، زمانی که رطوبت خاک به 70 درصد می‌رسید (SWC = 70)، آبیاری انجام می‌گرفت. برای ارزیابی عملکرد کمی سویا، صفاتی از جمله؛ ارتفاع گیاه، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، زیست&lrm; توده، شاخص برداشت و عملکرد دانه اندازه&lrm; گیری شدند و برای عملکرد کیفی، محتوای پروتئین محلول و میزان روغن دانه مورد سنجش قرار گرفتند. میزان بهره &lrm;وری آب نیز در حالت&lrm; های (بهره &lrm;وری آب بر حسب آبیاری) WPI، (بهره&lrm; وری آب بر حسب مجموع بارندگی و آبیاری) WPI + P و (بهره &lrm;وری بر حسب تبخیر) WPET بررسی شد. ارزیابی اقتصادی پوشش&lrm; های توری در کشت سویا نیز با استفاده از شاخص &lrm;های NBPD، BPD و نسبت&lrm; های P/C و B/C انجام گرفت. یافته&lrm; ها: افزایش شدت سایه &lrm;دهی در پوشش&lrm; های توری، کاهش تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه و زیست&lrm; توده را به&lrm; همراه داشت. بیشترین میانگین تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف در تیمار پوشش توری 30 درصد مشاهده شد اما با افزایش شدت سایه&lrm; دهی در پوشش&lrm; های 50 و 80 درصد، دچار کاهش قابل توجهی شد. همچنین، بیشترین و کمترین میانگین زیست‌توده در پوشش&lrm; های توری 30 و 80 درصد به&lrm; ترتیب برابر 5500 و 3800 کیلوگرم در هکتار بودند. ارتباط عملکرد دانه و زیست&lrm; توده سویا نشانگر وجود رابطه‌ی مستقیم و مثبت بین زیست توده و عملکرد دانه بود که در نهایت، منجر به کاهش چشمگیری در عملکرد دانه گردید (وجود همبستگی مثبت میان اجزای عملکرد با عملکرد دانه). در مقابل، بیشترین میانگین ارتفاع گیاه در تیمار پوشش توری 80 درصد مشاهده شد که نسبت به پوشش &lrm;های توری 30 و 50 درصد، میزان عملکرد دانه کمتری را به خود اختصاص داد. همچنین، بیشترین مقدار شاخص برداشت مربوط به تیمارهای پوشش توری 80 و 50 درصد به&lrm; ترتیب با 23/4 و 23/6 درصد بود و کمترین مقدار آن در تیمار شاهد با 19/3 درصد مشاهده شد (وجود همبستگی منفی ارتفاع گیاه و شاخص برداشت با عملکرد دانه). عملکرد دانه در پوشش توری 30 درصد نسبت به تیمار شاهد (1066/7 کیلوگرم در هکتار) با افزایش 10 درصدی همراه بود. در حالی که عملکرد دانه در پوشش‌های توری 50 درصد و 80 درصد به &lrm;ترتیب 9 و 16 درصد کاهش یافت. بیشترین محتوای پروتئین محلول مربوط به تیمارهای شاهد و پوشش توری 30 درصد با 41/8 و 41/4 میکرو گرم بر گرم بود و بالاترین میزان روغن دانه در تیمار پوشش توری 30 درصد با 0/93 درصد مشاهده شد. این در حالی بود که کمترین میزان پروتئین محلول و میزان روغن دانه را تیمار پوشش توری 80 درصد، به &lrm;ترتیب با 32/2 میکرو گرم بر گرم و 0/78 درصد به&lrm; خود اختصاص داد. همچنین، نتایج حاکی از برتری تیمار پوشش توری 30 درصد در میزان بهره&lrm; وری آب WPI، WPI+P و WPET در مقایسه با سایر تیمارها به&lrm; ویژه تیمار شاهد بودند. در واقع، کاهش چشمگیر عملکرد دانه در تیمارهای پوشش توری 50 و 80 درصد به&lrm; قدری بود که حتی با کاهش میزان آب مصرفی (آبیاری)، باز هم میزان بهره&lrm; وری کمتری را در مقایسه با تیمار پوشش توری 30، نشان دادند، اما در مقایسه با تیمار شاهد، میزان بهره&lrm;وری آب به&lrm;ویژه در حالت&lrm;های WPI و WPI+P بالاتر بود. بر اساس نتایج، بیشترین مقدار شاخص&lrm; های NBPD و BPD در پوشش توری 30 درصد، به&lrm; ترتیب با 804653 و 819163 میلیون ریال بر متر مکعب مشاهده شد. همچنین، بیشترین مقدار نسبت &lrm;های P/C و B/C مربوط به پوشش توری 30 درصد بود و کمترین آن ها نیز در تیمار شاهد مشاهده شد. نتیجه&lrm; گیری: سایه&lrm; دهی با پوشش&lrm; های توری مختلف، عملکرد کمی و کیفی سویا را به&lrm; طور قابل توجه و چشمگیری تحت تأثیر قرار داد و نتایج متفاوتی را نشان دادند. در مقایسه با تیمار شاهد، پوشش توری 30 درصد با افزایش عملکرد دانه برتری محسوسی را نسبت به پوشش&lrm; های توری 50 و 80 درصد داشت. همچنین، بیشترین میزان بهره&lrm; وری آب در شرایطی حاصل گردید که از پوشش توری 30 درصد استفاده شد. ارزیابی شاخص&lrm; های اقتصادی کاربرد پوشش&lrm; های توری نیز دال بر برتری پوشش توری 30 درصد در مقایسه یا سایر تیمارها بود. بنا بر این، می&lrm; توان این&lrm; گونه اظهار داشت که بهره&lrm; گیری از پوشش توری 30 درصد در کشت سویا می&lrm; تواند با تغییر در خرداقلیم پیرامون گیاه، راهکاری راهبردی و در عین حال ساده و عملیاتی در راستای افزایش تولید در واحد سطح، ارتقاء درآمد کشاورزان و دستیابی به تولید پایدار باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Today, human societies face various challenges, such as climate change and global warming, environmental degradation, and food security concerns. One of the approaches proposed in recent decades to mitigate the adverse effects of climatic factors and enhance agricultural productivity is to use shading nets, which create favorable microclimatic conditions and consequently improve plant growth and yield. Therefore, the microclimatic effects of shading nets in soybean cultivation have the potential to increase yield per unit area, leading to higher income levels, improved livelihoods, and enhanced economic prosperity for farmers. Methods: To evaluate the microclimatic effects of shading nets on the quantitative and qualitative performance of soybean and farmers’ income, a field experiment was conducted based on a randomized complete block design (RCBD) with three replications at the research farm of Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, located at 53°00′ E and 36°33′ N. According to the extended De Martonne climatic classification, the study area has a humid temperate climate. The treatments included four shading levels: no shading (control) and nets reducing light transmission by 30%, 50%, and 80%. Surface irrigation was applied, and soil moisture was monitored using a tensiometer. Irrigation was carried out when the soil water content reached 70% (SWC = 70). The measured quantitative traits were plant height, the number of pods per plant, the number of seeds per pod, 100-seed weight, biomass, harvest index, and seed yield. Soluble protein content and seed oil percentage were analyzed for qualitative performance. Water productivity was evaluated under three conditions: irrigation water productivity (WPI), irrigation plus precipitation productivity (WPI+P), and evapotranspiration productivity (WPET). The economic performance of shading nets in soybean cultivation was assessed using the indicators NBPD, BPD, and the P/C and B/C ratios. Results: Increasing shading intensity led to a reduction in the number of pods per plant, the number of seeds per pod, 100-seed weight, and biomass. The highest mean pod number and seed number per pod were obtained under the 30% shading treatment, while these traits decreased significantly under 50% and 80% shading. The greatest and lowest biomass values were recorded for the 30% and 80% shading treatments, with 5500 and 3800 kg ha⁻¹, respectively. A positive and direct correlation was observed between soybean biomass and grain yield, indicating that reductions in biomass led to significant decreases in grain yield. Conversely, plant height increased with shading intensity, with the tallest plants observed under 80% shading, though this treatment exhibited lower grain yield than 30% and 50% shading. The highest harvest index values were recorded under 80% and 50% shading (23.4% and 23.6%, respectively), while the lowest value was found in the control (19.3%). Grain yield under 30% shading increased by about 10% compared with the control (1066.7 kg ha⁻¹), whereas yields under 50% and 80% shading decreased by 9% and 16%, respectively. The highest soluble protein content was observed in the control and 30% shading treatments (41.8 and 41.4 µg g⁻¹, respectively), and the highest oil content (0.93%) occurred under 30% shading. In contrast, the lowest values of both protein and oil content were recorded under 80% shading (32.2 µg g⁻¹ and 0.78%, respectively). Moreover, water productivity indices (WPI, WPI+P, and WPET) were highest under 30% shading, followed by the other treatments. Despite reduced irrigation water use under 50% and 80% shading, their  water productivity remained lower than that of 30% shading. Economically, the highest NBPD and BPD values were obtained under 30% shading (804,653 and 819,163 million IRR m⁻³, respectively), and the P/C and B/C ratios were also superior in this treatment, while the lowest economic indices were observed in the control. Conclusion: Different shading intensities significantly affected the quantitative and qualitative traits of soybean. Compared with the control, 30% shading resulted in a notable increase in grain yield and the highest water productivity indices. Economic analysis also confirmed the superiority of 30% shading in terms of profitability and efficiency. Therefore, using 30% shading nets in soybean cultivation can serve as a practical and strategic approach to modifying the crop microclimate, enhancing yield per unit area, increasing farmers’ income, and contributing to sustainable agricultural production.</div> امنیت غذایی, بهره‎وری آب, پروتئین, زیست‎توده, شاخص‎های اقتصادی, نسبت B/C Food security, Water productivity, Protein, biomass, Economic indices, B/C ratio 3 17 http://jea.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-781-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeid Shiukhy Soqanloo سعید شیوخی سوغانلو saeid.shiukhy@gmail.com 10031947532846006097 10031947532846006097 Yes Department of Water Engineering, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Bahareh Shamgani Mashhadi بهاره شامگانی مشهدی bsh121808@gmail.com 10031947532846006098 10031947532846006098 No Department of Water Engineering, Faculty of Agricultural Engineering, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران , Mohammad Mehdi Mardanshahi Mardanshahi محمدمهدی مردانشاهی mehdy1352@yahoo.com 10031947532846006099 10031947532846006099 No Entrepreneurship Center, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran مرکز کارآفرینی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران