Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture

fa تحلیل نقش قابلیت‌های کارآفرینانه در افزایش رقابت-پذیری بازار میوه (مورد مطالعه میدان‌بار شهرستان ساری) Analyzing the Role of Entrepreneurial Capabilities in Enhancing the Competitiveness of the Fruit Market (Case Study: Sari Wholesale Fruit Market) کارآفرینی در کشاورزی کارآفرینی در کشاورزی پژوهشي Research چکیده مبسوط مقدمه و هدف: تحولات ساختاری در بازارهای کشاورزی، افزایش شدت رقابت و تغییر الگوهای مصرف، ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی مدیریت و کارکرد بازارهای محصولات باغی را برجسته ساخته است. بازار میوه و تره‌بار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای زنجیره تأمین کشاورزی، نقشی کلیدی در ایجاد ارزش افزوده، تنظیم عرضه و تقاضا، کاهش ضایعات و ارتقای رفاه مصرف‌کنندگان ایفا می‌کند. در این میان، بازار میوه شهرستان ساری به‌دلیل جایگاه محوری در تولید و توزیع محصولات باغی استان مازندران، از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بالایی برخوردار است. بااین‌حال، این بازار با چالش‌هایی همچون نوسانات شدید قیمتی، فسادپذیری بالا، تعدد واسطه‌ها، ضعف در جریان اطلاعات و نبود سازوکارهای نوین رقابتی مواجه است که می‌تواند کارایی و رقابت‌پذیری آن را تضعیف کند. در سال‌های اخیر، رویکرد قابلیت‌های کارآفرینانه به‌عنوان چارچوبی نوین برای مواجهه با این چالش‌ها مطرح شده است؛ رویکردی که بر توانمندی‌های رفتاری و مدیریتی کنشگران بازار تأکید دارد. با وجود این، شواهد تجربی درباره نقش این قابلیت‌ها در ارتقای رقابت‌پذیری بازارهای محلی میوه، به‌ویژه در بسترهای منطقه‌ای، محدود است. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر بررسی میزان و نحوه تأثیر قابلیت‌های کارآفرینانه بر رقابت‌پذیری بازار میوه میدان بار شهرستان ساری است. مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی– تحلیلی است که با رویکرد پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مشتریان بازار میوه میدان بار شهرستان ساری بود که به‌دلیل نامحدود بودن جامعه، حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۹۰ نفر تعیین گردید. نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی در دسترس انجام شد و داده‌ها در بازه‌های زمانی مختلف گردآوری شدند. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظر خبرگان تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. متغیر مستقل پژوهش، قابلیت‌های کارآفرینانه شامل شش مؤلفه نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده، پیش‌تازی، رقابت‌جویی، استقلال‌طلبی و شبکه‌سازی بود که هر یک با چهار گویه سنجیده شدند. متغیر وابسته، رقابت‌پذیری بازار میوه، با چهار شاخص اصلی تنوع محصول، ثبات کیفیت، سرعت انجام معاملات و نرخ بازگشت مشتریان و در مجموع دوازده گویه اندازه‌گیری شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره به روش گام‌به‌گام و مدل‌سازی تحلیل مسیر استفاده گردید. یافتهها: نتایج آزمون پایایی نشان داد که ضریب آلفای کرونباخ کل پرسشنامه برابر با 89/0 و آلفای مربوط به متغیر رقابت‌پذیری برابر با 91/0 است که بیانگر پایایی مطلوب ابزار اندازه‌گیری می‌باشد. نتایج آزمون همبستگی پیرسون وجود رابطه مثبت و معنادار بین تمامی مؤلفه‌های قابلیت‌های کارآفرینانه و رقابت‌پذیری بازار میوه را تأیید کرد. در این میان، مؤلفه‌های شبکه‌سازی و نوآوری بیشترین شدت همبستگی را با رقابت‌پذیری نشان دادند. نتایج رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام نشان داد که چهار مؤلفه شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی وارد مدل نهایی شدند و در مجموع توانستند حدود ۵۷ درصد از واریانس رقابت‌پذیری بازار میوه را تبیین کنند. بررسی ضرایب استاندارد نشان داد که شبکه‌سازی بیشترین اثر مستقیم را بر رقابت‌پذیری دارد. نتایج تحلیل مسیر نیز مؤید آن بود که شبکه‌سازی علاوه بر اثر مستقیم قوی، از طریق تقویت نوآوری و پیش‌تازی، اثرات غیرمستقیم قابل‌توجهی بر رقابت‌پذیری بازار اعمال می‌کند. در مقابل، مؤلفه‌های رقابت‌جویی و استقلال‌طلبی اگرچه اثر مستقیم معناداری نداشتند، اما از طریق مسیرهای غیرمستقیم در مدل نقش ایفا کردند. نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از تحلیل‌های همبستگی، رگرسیون و مسیر نشان می‌دهد که رقابت‌پذیری بازار میوه پدیده‌ای چندبعدی است که از تعامل هم‌افزای قابلیت‌های کارآفرینانه شکل می‌گیرد و صرفاً متکی بر رقابت فردی نیست. اگرچه همه مؤلفه‌ها رابطه مثبت و معناداری با رقابت‌پذیری دارند، اما شدت و سازوکار اثرگذاری آن‌ها متفاوت است. در این میان، شبکه‌سازی به‌عنوان مؤثرترین قابلیت، بیشترین اثر مستقیم و کل را بر رقابت‌پذیری بازار دارد و از طریق کاهش هزینه‌های مبادله، تسهیل جریان اطلاعات و تقویت سایر قابلیت‌ها، نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود عملکرد بازار ایفا می‌کند. این نتیجه بیانگر آن است که مزیت رقابتی در بازار میوه بیش از آنکه حاصل رقابت انفرادی باشد، محصول تعامل و هم‌افزایی شبکه‌ای است. همچنین نوآوری علاوه بر اثر مستقیم، نقش میانجی مهمی در تقویت سایر قابلیت‌های کارآفرینانه دارد و با به‌کارگیری ایده‌های نو در عرضه، بسته‌بندی، قیمت‌گذاری و ارتباط با مشتریان، انعطاف‌پذیری و توان سازگاری بازار را افزایش می‌دهد. پیش‌تازی و ریسک‌پذیری حساب‌شده نیز با تسهیل شناسایی فرصت‌ها، پاسخ‌گویی فعال به تحولات بازار را تقویت می‌کنند. بر این اساس، سیاست‌گذاری در بازارهای کشاورزی باید بر توسعه شبکه‌های همکاری، ارتقای مهارت‌های کارآفرینانه و حمایت نهادی از نوآوری متمرکز شود تا رقابت‌پذیری و پایداری بازار میوه تقویت گردد.   Extended Abstract Introduction and Objectives: Structural transformations in agricultural markets, intensified competition, and changing consumption patterns have increased the need to reconsider traditional approaches to the management of horticultural product markets. The fruit and vegetable market, as a core component of the agricultural supply chain, plays a critical role in value creation, balancing supply and demand, reducing post-harvest losses, and enhancing consumer welfare. Within this framework, the fruit wholesale market (Meydan-e Bar) of Sari County holds considerable economic and social importance due to its central role in the production and distribution of horticultural products in Mazandaran Province. Nevertheless, this market faces persistent challenges, including price volatility, high perishability of products, the large number of intermediaries, inefficient information flows, and the absence of modern competitive mechanisms, all of which weaken market efficiency and competitiveness. In response to such challenges, the entrepreneurial capabilities approach has been introduced as a relevant analytical framework that emphasizes the behavioral, managerial, and relational competencies of market actors. Despite its theoretical relevance, empirical evidence on how entrepreneurial capabilities contribute to the competitiveness of local fruit markets—particularly in traditional and regional contexts—remains limited. Accordingly, the main objective of this study is to examine the extent to which entrepreneurial capabilities influence the competitiveness of the fruit wholesale market of Sari County. Materials and Methods: This research is applied in purpose and descriptive–analytical in methodology and was conducted using a survey approach. The statistical population consisted of all customers of the fruit wholesale market in Sari County. Due to the unlimited population size, the sample size was determined as 390 respondents using Cochran’s formula. Data were collected through random convenience sampling at different time intervals. The primary data collection tool was a researcher-developed questionnaire. Face and content validity were confirmed by experts, and reliability was assessed using Cronbach’s alpha coefficient. The independent variable, entrepreneurial capabilities, comprised six dimensions: innovation, calculated risk-taking, proactiveness, competitive aggressiveness, autonomy, and networking, each measured by four items. The dependent variable, fruit market competitiveness, was measured using four indicators—product diversity, quality stability, transaction speed, and customer return rate—represented by twelve items. Data analysis was conducted using SPSS software. Pearson correlation analysis was employed to examine relationships among variables, stepwise multiple regression analysis was used to identify key predictors of competitiveness, and path analysis was applied to assess direct and indirect effects among entrepreneurial capability dimensions. Results: The reliability analysis showed a Cronbach’s alpha coefficient of 0.89 for the overall questionnaire and 0.91 for the competitiveness variable, indicating satisfactory internal consistency. Pearson correlation results revealed positive and statistically significant relationships between all dimensions of entrepreneurial capabilities and fruit market competitiveness. Among these dimensions, networking and innovation demonstrated the strongest correlations with competitiveness. The results of stepwise multiple regression analysis indicated that four dimensions-networking, innovation, calculated risk-taking, and proactiveness-entered the final model and jointly explained approximately 57 percent of the variance in fruit market competitiveness. Analysis of standardized coefficients showed that networking exerted the strongest direct effect on competitiveness. Path analysis results further demonstrated that networking played a dual role by exerting both strong direct effects and substantial indirect effects through strengthening innovation and proactiveness. Innovation also acted as an important mediating variable by enhancing market flexibility through improvements in product supply, packaging, pricing strategies, and customer relations. In contrast, competitive aggressiveness and autonomy did not show significant direct effects on competitiveness but contributed indirectly through their interactions with other entrepreneurial capability dimensions. Conclusion: The findings indicate that fruit market competitiveness is a multidimensional phenomenon that emerges from the synergistic interaction of entrepreneurial capabilities rather than from individual competition alone. Although all dimensions of entrepreneurial capabilities are positively associated with competitiveness, their effects differ in magnitude and mechanism. Among these capabilities, networking plays the most decisive role by exerting the strongest direct and total effects on market competitiveness. By reducing transaction costs, facilitating information exchange, and reinforcing other entrepreneurial capabilities, networking enhances overall market performance. This suggests that competitive advantage in fruit markets is primarily driven by network-based interaction and collective synergy. In addition, innovation strengthens market adaptability, while proactiveness and calculated risk-taking facilitate opportunity recognition and effective responses to market changes. Therefore, policies aimed at improving agricultural market performance should emphasize the development of collaborative networks, entrepreneurial skill enhancement, and institutional support for innovation to ensure the sustainability of fruit markets.   قابلیت‌های کارآفرینانه, رقابت‌پذیری بازار, بازار میوه Entrepreneurial Capabilities, Market Competitiveness, Fruit Market 0 0 http://jea.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-769-2&slc_lang=fa&sid=1 Shahram Mollania Jelodar شهرام ملانیا جلودار smollania@pnu.ac.ir 10031947532846006074 10031947532846006074 Yes PayamePayame Noor University دانشگاه پیام نور Mostafa Bagherian Jelodar مصطفی باقریان جلودار mostafabagherian38@gmail.com 10031947532846006075 10031947532846006075 No Payame Noor University دانشگاه پیام نور