Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture

fa اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر توسعه کسب‎ و‎ کار خانگی مرتبط با حوزه غذا و فرآوری محصولات کشاورزی (مورد مطالعه: شهر کوچصفهان، استان گیلان) Prioritization of Factors Affecting the Development of Home-Based Businesses in the Field of Food and Agricultural Product Processing (Case Study: Kuchesfahan, Guilan Province) اقتصاد کشاورزی اقتصاد کشاورزی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">چکیده مبسوط مقدمه و هدف: در نظریه‌های نوین توسعه، فعالیت‌های اقتصادی خرد مبتنی بر واحدهای خانگی به‌ عنوان یکی از سازوکارهای کلیدی در تحقق رشد فراگیر، تاب‌آوری اقتصادی و کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای مطرح شده &lrm;اند. این فعالیت‌ها به‌ ویژه در حوزه تولید و فرآوری محصولات غذایی، به &lrm;دلیل اتکاء به منابع بومی، انعطاف‌پذیری ساختاری و قابلیت ادغام در زنجیره‌های ارزش محلی، از ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال پایدار و ارتقای امنیت معیشتی برخوردارند. این نوع فعالیت‌ها می‌توانند علاوه بر ایجاد درآمد خانوار، زمینه استفاده بهتر از مهارت‌های فردی، سرمایه اجتماعی و ظرفیت‌های کشاورزی موجود را فراهم سازند. با این&lrm; حال، پویایی و بقای این واحدها تابع برهم‌کنش پیچیده‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، نهادی و دانشی است که در قالب پیشران‌های توسعه قابل تبیین هستند. شکاف پژوهشی موجود در زمینه اولویت‌بندی نظام‌مند این پیشران‌ها در مقیاس‌های محلی، ضرورت انجام پژوهش حاضر را برجسته می‌سازد. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش، شناسایی، ساختاربندی و وزن‌دهی پیشران‌های مؤثر بر توسعه این فعالیت‌ها با بهره‌گیری از رویکردهای تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی است. دستاوردهای این پژوهش می‌توانند تصویری دقیق‌تر از نیازهای واقعی فعالان این حوزه ارائه کنند و مبنایی را برای طراحی برنامه‌های حمایتی متناسب با شرایط محلی فراهم آورند. مواد و روش‌ها: این پژوهش از حیث هدف، کاربردی- توسعه‌ای و از نظر روش‌شناسی در زمره پژوهش&lrm; های توصیفی- تحلیلی مبتنی بر رویکرد کمی قرار می‌گیرد. جامعه آماری شامل ۴۰ نفر از کنشگران فعال در حوزه تولیدات خانگی مرتبط با مواد غذایی و فرآوری محصولات کشاورزی بود که به‌ دلیل محدود بودن حجم جامعه، از روش تمام‌شماری استفاده شد. انتخاب این جامعه آماری سبب شد تا دیدگاه افراد درگیر با فعالیت‌های واقعی تولید، فروش و مدیریت کسب &lrm;و &lrm;کارهای خانگی به‌ طور مستقیم در فرایند تحلیل وارد شود. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که بر اساس تلفیق مبانی نظری و پیشینه پژوهش طراحی گردید و روایی محتوایی آن توسط خبرگان دانشگاهی و متخصصان حوزه کارآفرینی تأیید شد. در گام الگو‌سازی، پیشران‌ها در قالب یک ساختار سلسله‌مراتبی شامل پنج معیار اصلی و 16 زیرمعیار سازمان‌دهی شدند. به‌ منظور استخراج وزن نسبی و تعیین اولویت پیشران &lrm;ها، از تجزیه &lrm;و تحلیل نسبت ارزیابی وزنی تدریجی فازی (FSWARA) استفاده شد که قابلیت لحاظ‌کردن عدم‌قطعیت و قضاوت‌های ذهنی خبرگان را در محیط‌های تصمیم‌گیری پیچیده فراهم می‌سازد. به‌ کارگیری منطق فازی در این پژوهش از آن جهت اهمیت داشت که بسیاری از ارزیابی‌های مرتبط با توسعه کسب و کارهای خانگی ماهیتی ذهنی، نسبی و وابسته به تجربه کنشگران دارند. یافته‌ها: در بین معیارها، "بازاریابی و فروش" با بالاترین اهمیت نسبی (21/52 درصد) در اولویت نخست قرار دارد که بیانگر جایگاه ویژه سازوکارهای دسترسی به بازار، تبلیغات دیجیتال و سکوهای فروش برخط در موفقیت این کسب &lrm;وکار‌ها است. پس از آن، معیار "آموزش" در رتبه دوم و معیار "اقتصاد" در رتبه سوم اهمیت قرار گرفتند. معیار "اجتماعی و فرهنگی" با اهمیت نسبی 19/82 درصد و "قانونی و نهادی" با اهمیت نسبی 17/54 درصد در رتبه‌های چهارم و پنجم قرار گرفتند. در سطح زیرمعیارها، در بُعد بازاریابی، "توانایی و مهارت&rlm; های تبلیغات و بازاریابی دیجیتال" با اهمیت نسبی 34/68 درصد به &lrm;عنوان اولویت نخست شناخته شد که در افزایش دسترسی به مشتریان و ارتقای رقابت‌پذیری بسیار حائز توجه است. در بُعد اقتصادی، "دسترسی به بازارهای هدف شهری و منطقه ای" نسبت به سایر مؤلفه‌ها از اهمیت بیشتری برخوردار بود و حتی بر تأمین مالی برتری نسبی نشان داد. در بُعد آموزشی نیز "سطح تحصیلات" با اهمیت نسبی 25/37 درصد و "آشنایی با استانداردهای بهداشتی و ایمنی" با اهمیت نسبی 25/10 درصد بیشترین نقش را در ارتقای کیفیت و پذیرش بازار دارند. همچنین، در ابعاد اجتماعی و نهادی، اگرچه وزن معیار مرتبط پایین‌تر بود، اما مؤلفه‌هایی نظیر "حمایت خانوادگی و اجتماعی از کسب ‌و کار" و " دسترسی و پوشش مناسب انواع بیمه‌های مرتبط با کسب &lrm;‌و &lrm;کار" به &lrm;ترتیب با اهمیت نسبی 35/07 درصد و 35/37 درصد، به‌ عنوان عوامل کلیدی در کاهش ریسک و افزایش پایداری فعالیت‌ها شناسایی شدند. به‌ طور کلی، سهم تجمعی سه معیار نخست بیش از 62 درصد برآورد شد که نشان‌دهنده تمرکز اصلی پیشران‌ها بر ابعاد بازار، آموزش و اقتصاد است. نتیجه‌گیری: یافته&lrm; های این پژوهش نشان می‌دهند که توسعه پایدار کسب&lrm; و کارهای خانگی در حوزه غذا و فرآورده &lrm;های کشاورزی، مستلزم اتخاذ رویکردی سیستمی و یکپارچه در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی است. تمرکز یک‌بُعدی بر حمایت‌های مالی یا مداخلات کوتاه‌مدت، فاقد کارایی لازم در ایجاد مزیت رقابتی پایدار است. در مقابل، تقویت هم‌افزایی میان ابعاد مختلف شامل توسعه سرمایه انسانی، تسهیل دسترسی به بازار، ارتقای زیرساخت‌های دیجیتال و بهبود محیط نهادی، می‌توانند به شکل‌گیری یک اکوسیستم کارآفرینانه پویا منجر شوند. از منظر نظری، نتایج پژوهش مؤید کارآمدی تلفیق چارچوب معیشت پایدار و رویکرد توسعه درون‌زا در تبیین پویایی این نوع فعالیت‌ها هستند. از منظر کاربردی، سیاست‌گذاران می‌توانند با طراحی مداخلات هدفمند در حوزه آموزش مهارت‌های تخصصی، توسعه بسترهای تجارت الکترونیک، تسهیل پیوند با بازارهای محلی و فرامحلی و گسترش پوشش‌های حمایتی، زمینه ارتقای بهره‌وری و پایداری این فعالیت‌ها را فراهم آورند. همچنین، توجه به سرمایه اجتماعی و سازوکارهای حمایتی غیررسمی می‌تواند نقش مکملی در افزایش تاب‌آوری و کاهش ریسک شکست ایفا نماید که در نهایت، حرکت به‌سوی یک الگوی توسعه بازارمحور مبتنی بر دانش و فناوری، به‌عنوان مسیر بهینه برای ارتقای عملکرد کسب &lrm;و کار&lrm;های خانگی مرتبط با حوزه غذا و فرآوری محصولات کشاورزی را اثربخش می&lrm; سازد.  </div> <div style="text-align: justify;">Extended Abstract <a name="_Hlk220490098">Background</a>: In contemporary development theories, microeconomic activities based on household units are recognized as one of the key mechanisms for achieving inclusive growth, economic resilience, and reducing regional inequalities. These activities, particularly in the field of food production and agricultural product processing, have considerable potential for creating sustainable employment and improving livelihood security due to their reliance on local resources, structural flexibility, and ability to integrate into local value chains. At the local level, such activities can not only generate household income but also provide an opportunity to make better use of individual skills, social capital, and existing agricultural capacities. However, the dynamism and survival of these units depend on the complex interaction of economic, social, institutional, and knowledge-based factors, which can be explained as development drivers. The existing research gap in the systematic prioritization of these drivers at the local scale highlights the necessity of the present study. Accordingly, the main objective of this research is to identify, structure, and weight drivers affecting the development of these activities using fuzzy multi-criteria decision-making approaches. Addressing this objective can provide a more accurate understanding of the real needs of actors in this field and offer a basis for designing supportive programs that are aligned with local conditions. Methods: In terms of objective, this study is applied-developmental, and methodologically, it is classified as a descriptive-analytical study based on a quantitative approach. The statistical population consisted of 40 active participants involved in home-based production related to food products and agricultural product processing. The census method (total enumeration) was employed due to the limited size of the population. The selection of this statistical population enabled the perspectives of individuals engaged in the actual activities of production, sales, and management of home-based businesses to be directly incorporated into the analysis process. The data collection instrument was a researcher-developed questionnaire, designed based on a synthesis of theoretical foundations and the research literature, whose content validity was confirmed by academic experts and specialists in the field of entrepreneurship. In the modeling phase, the drivers were organized within a hierarchical structure comprising five main criteria and sixteen sub-criteria. The Fuzzy Step-wise Weight Assessment Ratio Analysis (FSWARA) method, which provides the capability to account for uncertainty and the subjective judgments of experts in complex decision-making environments, was employed to extract the relative weights and determine the priority of the drivers. The application of fuzzy logic in this study was significant because many of the assessments related to the development of home-based businesses are inherently subjective, relative, and dependent on the experience of the actors. Results: Among the criteria, “Marketing and Sales” holds the highest relative importance (21.52%) and ranks first, reflecting the special position of market-access mechanisms, digital advertising, and online sales platforms in the success of these businesses. After that, the “Education level” and the “Economy” criteria ranked second and third, respectively. The “Social and Cultural” criterion, with a relative importance of 19.82%, and the “Legal and Institutional” criterion, with a relative importance of 17.54%, ranked fourth and fifth, respectively. At the sub-criteria level, within the marketing dimension, “Abilities and skills of advertising and digital marketing” was identified as the top priority, with a relative importance of 34.68%, which is highly significant in increasing customer access and enhancing competitiveness. In the economic dimension, “Access to urban and regional target markets” held greater importance than the other components and even showed a relative advantage over financing. In the educational dimension, “Education level” with a relative importance of 25.37% and “Level of familiarity with health and safety standards” with a relative importance of 25.10% played the greatest role in improving quality and market acceptance. Furthermore, in the social and institutional dimensions, although the weight of the related criterion was lower, components such as “Family and social support for the business” and “Access and appropriate coverage for various types of business-related insurances”, with relative importance of 35.07% and 35.37%, respectively, were identified as key factors in reducing risk and increasing the sustainability of activities. Overall, the cumulative share of the top three criteria was estimated at over 62%, indicating that the main drivers are concentrated on the market, education, and economic dimensions. Conclusion: The findings of this study indicate that the sustainable development of home-based businesses in the food and agricultural products sector necessitates the adoption of a systemic and integrated approach in policy-making and planning. A unidimensional focus on financial support or short-term interventions lacks the necessary efficacy in creating sustainable competitive advantage. In contrast, strengthening the synergy among various dimensions—including the development of human capital, facilitation of market access, enhancement of digital infrastructure, and improvement of the institutional environment—can lead to the formation of a dynamic entrepreneurial ecosystem. From a theoretical perspective, the research findings corroborate the efficacy of integrating the sustainable livelihoods framework with the endogenous development approach in explaining the dynamics of this type of activity. From an applied perspective, policymakers can pave the way for enhancing the productivity and sustainability of these activities by designing targeted interventions in the areas of specialized skills training, development of e-commerce platforms, facilitation of linkages with local and extra-local markets, and expansion of supportive coverage. Furthermore, attention to social capital and informal support mechanisms can play a complementary role in increasing resilience and reducing the risk of failure. Ultimately, moving toward a market-oriented development model grounded in knowledge and technology proves effective as the optimal pathway for improving the performance of home-based businesses related to the food and agricultural product processing sector.  </div> کسب‎ و کار خانگی, زنجیره ارزش محلی, توانمندسازی, تجزیه ‎و تحلیل نسبت ارزیابی وزنی تدریجی فازی (FSWARA), کارآفرینی زنان Empowerment, Fuzzy Step-wise Weight Assessment Ratio Analysis (FSWARA), Home-Based Business, Local Value Chains, Women's Entrepreneurship 72 88 http://jea.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-359-3&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Fardpour Shirayeh زهرا فردپور شیرایه Z.Fardpour@gmail.com 10031947532846006107 10031947532846006107 No Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران Mohammad Kavoosi Kalashami محمد کاوسی کلاشمی mkavoosi@guilan.ac.ir 10031947532846006108 10031947532846006108 Yes Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران