Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture

fa الگوی روان‌شناختی رفتار کارآفرینانه در دانشجویان کشاورزی: تحلیل نقش میانجی عوامل انگیزشی Explaining the Psychological Model of Entrepreneurial Behavior among Agricultural Students: The Mediating Role of Motivational Factors آموزش کارآفرینی آموزش کارآفرینی پژوهشي Research مقدمه و هدف: کارآفرینی به‌عنوان موتور محرک توسعه اقتصادی و نوآوری، به ویژه در بخش کشاورزی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. کشاورزی به عنوان یکی از ارکان توسعه پایدار و امنیت غذایی، با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده از قبیل نوسانات بازار، کمبود منابع مالی و فناورانه و نیز سطح بالای ریسک‌های محیطی مواجه است. در این میان، دانشگاه‌ها به عنوان نهادهای دانشی و خاستگاه پرورش نسل آینده کارآفرینان، نقش اساسی در ایجاد نگرش‌ها و رفتارهای کارآفرینانه ایفا می‌کنند. با این حال، پژوهش‌هایی که به طور ویژه بر بررسی رفتار کارآفرینانه دانشجویان رشته‌های کشاورزی تمرکز داشته باشند، هنوز محدود هستند.بر اساس مدل نظری ویژگی روانشناختی، ویژگی‌های شخصیتی به عنوان زیربنای نگرش کارآفرینانه معرفی شده‌اند. در میان ویژگی‌های روان‌شناختی مطرح در ادبیات کارآفرینی، چهار مؤلفه اصلی، یعنی نیاز به پیشرفت، تمایل به ریسک‌پذیری، مرکز کنترل درونی و تحمل ابهام، بیش از سایر عوامل مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. این پژوهش با هدف واکاوی تأثیر این چهار ویژگی روان‌شناختی بر رفتار کارآفرینانه با در نظر گرفتن نقش میانجی متغیرهای انگیزشی نظیر نیت کارآفرینانه، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درک‌شده در بین دانشجویان کشاورزی ایران انجام شد. مواد و روش‌ها: این پژوهش با رویکردی کمّی و با هدفی کاربردی، به روش توصیفی-همبستگی اجرا شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان سال چهارم رشته‌های کشاورزی در ایران بود که با نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، 455 نفر از 9 دانشگاه کشور انتخاب شدند. میانگین سنی شرکت‌کنندگان 21/23 سال و ترکیب جنسیتی آنان 60 درصد زن و 39 درصد مرد بود. داده‌ها با پرسشنامه‌ای استاندارد در شش بخش گردآوری شد: قصد کارآفرینانه، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درک‌شده (Linan et al., 2013)، رفتار کارآفرینانه (با پرسشنامه محقق‌ساخته) و ویژگی‌های روان‌شناختی (Gird, 2005). پرسشنامه ویژگی‌های روان‌شناختی دارای چهار بُعد ریسک‌پذیری (چهار گویه)، مرکز کنترل درونی (چهار گویه)، نیاز به پیشرفت (چهار گویه) و تحمل ابهام (چهار گویه) بود. مقیاس‌های سنجش شامل طیف‌های سه‌درجه‌ای برای قصد و رفتار کارآفرینانه، و طیف‌های پنج‌درجه‌ای لیکرت برای سایر متغیرها بود. تحلیل داده‌ها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی با کمک نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS انجام شد. مدل پژوهش از طریق ارزیابی مدل اندازه‌گیری (بررسی پایایی و روایی) و مدل ساختاری (آزمون فرضیه‌ها) مورد سنجش قرار گرفت. برای ارزیابی پایایی از پایایی ترکیبی و آلفای کرونباخ، برای روایی از روایی همگرا و تشخیصی استفاده شد. یافته‌ها: ارزیابی مدل اندازه‌گیری نشان داد که شاخص‌های نیکویی برازش در حد مطلوبی قرار دارند. پایایی ترکیبی و ضریب آلفای کرونباخ تمام سازه‌های پژوهش بیشتر از 70/0 بود. میانگین واریانس استخراج شده (AVE) برای تمام سازه‌های پژوهش بیشتر از 50/0 بود که نشان‌دهنده روایی همگرای مناسب است. همچنین روایی تشخیصی نیز تأیید شد. بر اساس نتایج مدل ساختاری، ریسک‌پذیری تأثیر مثبت و معناداری بر تمامی متغیرهای درون‌زای پژوهش شامل رفتار کارآفرینانه، نیت کارآفرینانه، نگرش نسبت به کارآفرینی، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درک‌شده داشت. تحمل ابهام نیز تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار کارآفرینانه، نیت کارآفرینانه،  هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درک‌شده نشان داد، اما اثر آن بر نگرش نسبت به کارآفرینی معنادار نبود. در مقابل، نیاز به پیشرفت و مرکز کنترل درونی تأثیر معناداری بر هیچ‌یک از متغیرهای وابسته نداشتند. ضریب تبیین (R²) برای متغیرهای رفتار کارآفرینانه (51/0) و نیت کارآفرینانه (53/0) در حد قوی، و برای نگرش (21/0) و کنترل رفتاری درک‌شده (32/0) در حد متوسط ارزیابی شد. مقدار شاخص Q² نیز نشان داد که مدل از قدرت پیش‌بینی قابل قبولی برخوردار است. نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از آن است که ریسک‌پذیری و تحمل ابهام، به‌عنوان عوامل روان‌شناختی کلیدی، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری نیت و رفتار کارآفرینانه دانشجویان کشاورزی ایفا می‌کنند. با این حال، نقش مرکز کنترل درونی و نیاز به پیشرفت در این نمونه مورد تأیید قرار نگرفت که می‌تواند ناشی از تأثیر غیرمستقیم این متغیرها از طریق عوامل میانجی یا تفاوت‌های زمینه‌ای و فرهنگی باشد. این نتایج نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی آموزشی و سیاست‌گذاری‌های توانمندسازی دانشجویان کشاورزی می‌بایست بر تقویت ریسک‌پذیری و تحمل ابهام از طریق آموزش‌های عملی، کارآموزی در محیط‌های واقعی و ارائه مشوق‌های مالی و روان‌شناختی متمرکز شود. اگرچه نتایج پژوهش حاضر نشان داد که میتوان از برخی ویژگی‌های روانشناختی در جهت پیش‌بینی رفتارها، نیات، نگرشها، هنجارها و ادراکات و تواناییهای کارآفرینانه دانشجویان در نظام آموزش عالی کشاورزی کشور استفاده نمود؛ ولی شواهد کافی مبنی بر امکان تلفیق ویژگیهای روانشناختی در تئوری رفتار برنامهریزی شدۀ آجزن (<a href="#A52" style="color:#0563c1; text-decoration:underline">Ajzen, 1991</a>) برای پیشبینی نیات و رفتارهای کارآفرینانۀ دانشجویان در نظام آموزش عالی کشاورزی کشور فراهم نشد. در این راستا، به پژوهشگران این حوزه پیشنهاد میشود که در جهت وارد کردن سایر ویژگیهای روانشناختی در تئوری رفتار برنامهریزی شدۀ آجزن (<a href="#A52" style="color:#0563c1; text-decoration:underline">Ajzen, 1991</a>)  و آزمون آن در بین دانشجویان کشاورزی کشور اقدام نمایند؛ این نتایج میتواند بهمنظور تدوین چارچوبی معتبر برای پیشبینی نیات و رفتارهای کارآفرینانه در بین دانشجویان کشاورزی کشور با تمرکز بر ویژگی‌های روانشناختی مورد استفاده قرار گیرد. علاوه براین، نتایج مذکور دستاوردهای مناسبی برای کمک به سیاستگذاران، برنامهریزان و آموزشگران نظام آموزش عالی کشاورزی در جهت ارتقای نیت و رفتارکارآفرینانۀ دانشجویان کشاورزی کشور با تمرکز بر ریسکپذیری و تحمل ابهام در بر دارد؛ بهگونهای که با توجه به پایین بودن میزان ریسکپذیری و تحمل ابهام در بین دانشجویان مورد مطالعه میتوانند در جهت توسعه و بهبود آنها از طریق برنامهها و اقدامات مختلف تلاش نمایند و در نتیجه شاهد بروز نیات و رفتارهای کارآفرینانه در بین دانشجویان کشاورزی کشور باشند. Introduction and Objective: Entrepreneurship, as a driving force of economic development and innovation, holds a special position, especially in the agricultural sector. Agriculture, as a pillar of sustainable development and food security, faces a complex set of challenges such as market fluctuations, lack of financial and technological resources, and high levels of environmental risks. In this context, universities as knowledge institutions and the birthplace of future entrepreneurs play a fundamental role in shaping entrepreneurial attitudes and behaviors. However, research specifically focusing on the entrepreneurial behavior of agricultural students remains limited. Based on the psychological traits theoretical model, personality traits are introduced as the foundation of entrepreneurial attitude. Among the psychological traits discussed in entrepreneurship literature, four main components are emphasized: need for achievement, risk-taking propensity, internal locus of control, and ambiguity tolerance. This study aimed to investigate the effect of these four psychological traits on entrepreneurial behavior considering the mediating role of motivational variables such as entrepreneurial intention, attitude, subjective norms, and perceived behavioral control among Iranian agricultural students. Materials and Methods: This quantitative and applied research was conducted by descriptive-correlational method. The statistical population included all fourth-year agricultural students in Iran, and by multistage cluster sampling, 455 students from 9 universities were selected. Participants' mean age was 23.21 years, with 60% female and 39% male. Data were collected using a standardized questionnaire comprising six sections: entrepreneurial intention, attitude, subjective norms and perceived behavioral control (Linan et al., 2013), entrepreneurial behavior (researcher-made questionnaire), and psychological traits (Gird, 2005). The psychological traits questionnaire included four dimensions: risk-taking (4 items), internal locus of control (4 items), need for achievement (4 items), and ambiguity tolerance (4 items). The scales used included a 3-point scale for intention and behavior and 5-point Likert scales for other variables. Data analysis was performed using descriptive and inferential statistics with SPSS and SmartPLS software. The research model was evaluated through measurement model assessment (reliability and validity) and structural model (hypotheses testing). Composite reliability and Cronbach's alpha were used for reliability, while convergent and discriminant validity assessed validity. Results: Measurement model evaluation showed acceptable fit indices. Composite reliability and Cronbach's alpha coefficients for all constructs exceeded 0.70. Average variance extracted (AVE) for all constructs was above 0.50, indicating adequate convergent validity. Discriminant validity was also confirmed. Structural model results revealed that risk-taking had a positive and significant effect on all endogenous variables, including entrepreneurial behavior, entrepreneurial intention, attitude toward entrepreneurship, subjective norms, and perceived behavioral control. Ambiguity tolerance also showed positive and significant effects on entrepreneurial behavior, intention, subjective norms, and perceived behavioral control but had no significant effect on attitude towards entrepreneurship. In contrast, need for achievement and internal locus of control showed no significant effect on any dependent variables. The coefficient of determination (R²) for entrepreneurial behavior (0.51) and entrepreneurial intention (0.53) was considered strong, and for attitude (0.21) and perceived behavioral control (0.32) moderate. The Q² index indicated acceptable predictive power of the model. Conclusion: Findings indicate that risk-taking and ambiguity tolerance, as key psychological factors, play a decisive role in shaping the entrepreneurial intention and behavior of agricultural students. However, the role of internal locus of control and need for achievement was not confirmed in this sample, which could be due to indirect effects through mediators or contextual and cultural differences. These results suggest that educational planning and empowerment policies for agricultural students should focus on strengthening risk-taking and ambiguity tolerance through practical training, internships in real environments, and provision of financial and psychological incentives. Although the present research showed the potential of some psychological traits to predict entrepreneurial behaviors, intentions, attitudes, norms, perceptions, and capabilities of students in the national agricultural higher education system, sufficient evidence was not found for integrating psychological traits into Ajzen's Theory of Planned Behavior (Ajzen, 1991) for predicting entrepreneurial intentions and behaviors in this system. Researchers are recommended to explore further psychological traits within the framework of Ajzen's theory and test them among agricultural students in the country. These results can help develop a valid framework to predict entrepreneurial intentions and behaviors focusing on psychological traits among agricultural students. Additionally, they offer valuable insights for policymakers, planners, and educators in agricultural higher education to enhance entrepreneurial intentions and behaviors, emphasizing risk-taking and ambiguity tolerance, especially given the low levels of these traits among students studied, encouraging their development through various programs to foster entrepreneurial intentions and behaviors among agricultural students. کارآفرینی کشاورزی, فعالیت‌های کارآفرینانه, صفات شخصیتی, رفتار برنامه‌ریزی شده Agricultural Entrepreneurship, Entrepreneurial Behavior, Personality Traits, Theory of Planned Behavior, Psychological Traits. 0 0 http://jea.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-482-4&slc_lang=fa&sid=1 Nematollah Shiri نعمت اله شیری n.shiri@ilam.ac.ir 10031947532846006069 10031947532846006069 Yes Ilam University دانشگاه ایلام Shima Mohammadi شیما محمدی mohamadyshima77@gmail.com 10031947532846006070 10031947532846006070 No Ilam University دانشگاه ایلام