Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture

fa تبیین الگوی فرصت‎ محور فرآیند کارآفرینی روستایی (مورد مطالعه: شهرستان‌های غرب استان گلستان) Designing an Opportunity-Oriented Model of the Rural Entrepreneurship Process (Case study: Western Counties of Golestan Province) کارآفرینی در کشاورزی کارآفرینی در کشاورزی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه و هدف: کارآفرینی روستایی به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی توسعه پایدار، نقش مهمی در ایجاد اشتغال، کاهش فقر، افزایش درآمد و جلوگیری از مهاجرت روستاییان دارد. با این&lrm;حال، در بسیاری از مناطق روستایی کشور، از جمله استان گلستان، ظرفیت‌های بالقوه کارآفرینی به&lrm;دلیل نبود مدل‌های جامع و بومی برای شناسایی و بهره‌برداری از فرصت‌ها، هنوز به‌طور کامل بالفعل نشده‌اند. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی فرصت‌محور فرآیند کارآفرینی روستایی در شهرستان‌های غربی استان گلستان انجام شد. در این تحقیق، با تأکید بر نقش هوشیاری کارآفرینانه، سرمایه انسانی، روحیه کارآفرینی، حمایت محیطی و مهارت‌های شبکه‌سازی، تلاش شده است تا سازوکارهای مؤثر بر تشخیص و بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینانه در بستر روستایی تبیین گردد. استان گلستان، به‌ویژه شهرستان‌های غربی آن، به&lrm; دلیل منابع طبیعی غنی، تنوع اقلیمی و نیروی کار جوان، ظرفیت بالایی برای توسعه کارآفرینی دارد. با این&lrm;حال، نبود مدل‌های مناسب برای شناسایی و بهره‌برداری از فرصت‌ها، یکی از موانع جدی در مسیر توسعه به&lrm; شمار می‌رود. بر اساس مطالعات صورت‌گرفته، نواحی روستایی شهرستان‌های گمیشان، بندرترکمن و بندرگز در پایین‌ترین سطح توسعه‌یافتگی استان گلستان قرار دارند و همچنین کم‌ترین سرانه اراضی کشاورزی را به&lrm;خود اختصاص داده‌اند. این شرایط نه‌تنها بیانگر محدودیت‌های جدی در منابع تولیدی این مناطق هستند، بلکه ضرورت شناسایی ظرفیت‌های پنهان و بهره‌برداری هدفمند از آن‌ها را در قالب سیاست‌های کارآفرینی روستایی دوچندان می‌سازند. از این‌رو، مدل فرصت‌محور فرآیند کارآفرینی روستایی با تمرکز بر شناسایی و بهره‌برداری از فرصت‌های محلی، می‌تواند چارچوبی مفهومی برای درک بهتر این فرایند فراهم کند. این الگو بر استفاده از منابع بومی و توسعه پایدار تأکید دارد. شهرستان‌های غربی گلستان با تنوع اقتصادی و اجتماعی، زمینه‌ای مناسب را برای بررسی این مدل فراهم کرده‌اند. مقاله حاضر با هدف تبیین این الگو، به بررسی عوامل مؤثر بر شناسایی فرصت‌ها، نحوه بهره‌برداری از آن‌ها و نقش نهادهای محلی در تسهیل این فرایند می‌پردازد. نتایج این پژوهش می‌تواند راهگشای سیاست‌گذاران در توسعه کارآفرینی و بهبود شرایط مناطق روستایی باشند. مواد و روش‌ها: تحقیق حاضر باتوجه به این&lrm; که به&lrm;دنبال ارائه الگوی مناسب از کارآفرینی فرصت&lrm;محور روستایی است از لحاظ هدف، کاربردی، از لحاظ میزان کنترل متغیرها، غیرآزمایشی و از لحاظ جمع&lrm;آوری اطلاعات در دسته پژوهش&lrm;های پیمایشی با دیدمان کلی از نوع کمی قرار می&lrm;گیرد. در این پژوهش، جامعه آماری شامل کارآفرینان روستایی (صاحبان صنایع و کسب&lrm;وکارهای روستایی) غرب استان گلستان بود که مطابق با آمار سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان در سال 1403 تعداد آنها 250 نفر یا کسب&lrm;و&lrm;کار بود. نمونهای 144 نفره با استفاده از جدول کرجسی و مورگان حجم تعیین شد و به&lrm;روش نمونه&lrm;گیری تصادفی با انتصاب متناسب برحسب شهرستان&lrm;های غرب استان گلستان داده&lrm;های لازم جمع&lrm;آوری گردیدند. ابزار اصلی تحقیق پرسشنامه محقق&lrm;ساخته بود که روایـی شـکلی آن توسـط پنل خبرگان دانشگاهی، و روایـی همگـرا و واگـرای آن بـا شـاخص میانگیـن واریانس اسـتخراج شـده (AVE) تأیید شـدند. پایایـی مقیاس&lrm;های تحقیـق بـا محاسـبه پایایـی ترکیبـی (CR) و ضریب آلفای کرونباخ در سـطح مطلـوب بـرآورد شـد. یافته‌ها: نتایج تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری(PLS-SEM) ، روابط معنادار و جهت‌داری را میان متغیرهای تحقیق نشان دادند. به‌طور مشخص، هوشیاری کارآفرینانه بیشترین تأثیر را بر تشخیص فرصت‌های کارآفرینی در میان کارآفرینان روستایی شهرستان‌های غربی استان گلستان داشت. این متغیر به‌عنوان حلقه واسط بین سرمایه انسانی، روحیه کارآفرینی و مهارت‌های شبکه‌سازی عمل کرده، نقش کلیدی در فرآیند شکل‌گیری افکار نوآورانه ایفا می‌کند. بر اساس ضرایب مسیر و شاخص‌های برازش مدل، حدود 41/7 درصد از تغییرات متغیر تشخیص فرصت توسط سه عامل هوشیاری کارآفرینانه، سرمایه انسانی و شبکه‌های اجتماعی توضیح داده می‌شود. همچنین، روحیه کارآفرینی و مهارت‌های شبکه‌سازی به‌طور غیرمستقیم و از طریق تأثیر بر هوشیاری کارآفرینانه بر تشخیص فرصت تأثیرگذارند. از سوی دیگر، نتایج مدل نشان دادند که متغیر حمایت محیطی (از جمله حمایت‌های قانونی، مالی و آموزشی) اثر معناداری بر فرآیند کارآفرینی نداشت. این نتیجه بیانگر ضعف ساختارهای نهادی و نبود سازوکارهای حمایتی کارآمد در مناطق روستایی استان گلستان است. نتیجه&lrm; گیری: روحیه کارآفرینی و مهارت‌های ارتباطی و شبکه‌سازی به &lrm;عنوان مؤلفه‌های اصلی هوشیاری کارآفرینانه، به‌طور مستقیم و غیر مستقیم بر شناسایی فرصت‌ها تأثیرگذار بوده‌اند. این نتایج بیانگر آن هستند که تقویت ویژگی‌های فردی، مانند اعتماد به نفس، جست‌وجوی فعالانه اطلاعات و بهره‌گیری از دانش بومی و تجربیات محلی، می‌تواند به بهبود تشخیص فرصت‌های کارآفرینی در مناطق روستایی کمک کند. با این&lrm;حال، نقش حمایت‌های محیطی در این تحقیق معنادار نبود، که احتمالاً نشان‌دهنده ضعف ساختارهای حمایتی موجود یا ناکافی بودن اقدامات نهادهای مرتبط در این زمینه است. این موضوع نیازمند بررسی‌های بیشتر در تحقیقات آینده است تا دلایل این عدم تأثیر مشخص و راهکارهای مناسب برای بهبود آن ارائه شوند. با توجه به نتایج، پیشنهاد می‌شود که سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان حوزه کارآفرینی روستایی، برنامه‌هایی را برای تقویت هوشیاری کارآفرینانه و سرمایه انسانی در مناطق روستایی طراحی کنند. این برنامه‌ها می‌توانند شامل آموزش‌های مهارت‌محور، توسعه شبکه‌های ارتباطی و تشویق روحیه کارآفرینی در بین ساکنان روستایی باشند. همچنین، ایجاد بسترهای مناسب برای حمایت‌های محیطی، مانند تسهیل دسترسی به منابع مالی، فناوری و اطلاعات، می‌تواند به بهبود فرآیند تشخیص فرصت‌ها و در نهایت توسعه کارآفرینی روستایی کمک کند. در نهایت، انجام تحقیقات بیشتر با تمرکز بر نقش حمایت‌های محیطی و سایر عوامل مؤثر بر کارآفرینی روستایی، می‌تواند به تکمیل و غنی‌سازی یافته‌های این حوزه منجر شود.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Rural entrepreneurship, as one of the fundamental components of sustainable development, plays an important role in creating employment, reducing poverty, increasing income, and preventing the migration of rural residents. However, the potential capacities for entrepreneurship have not yet been fully realized in many rural areas of Iran, including Golestan Province, due to the lack of comprehensive and localized models for identifying and exploiting opportunities. The present study aimed to design an opportunity-oriented model of the rural entrepreneurship process in the western counties of Golestan Province. With an emphasis on the roles of entrepreneurial alertness, human capital, entrepreneurial spirit, environmental support, and networking skills, this study attempts to explain the mechanisms affecting the recognition and exploitation of entrepreneurial opportunities in the rural context. Golestan Province, especially its western counties, has a high capacity for entrepreneurship development due to its rich natural resources, climatic diversity, and young labor force. However, the absence of suitable models for identifying and utilizing opportunities is considered one of the serious obstacles to the development path. Based on conducted studies, the rural areas of Gomishan, Bandar Torkaman, and Bandar Gaz counties are at the lowest level of development in Golestan Province and also have the lowest per capita agricultural land. These conditions not only indicate serious limitations in the productive resources of these areas but also double the necessity of identifying hidden capacities and their targeted utilization within the framework of rural entrepreneurship policies. Therefore, the opportunity-oriented model of the rural entrepreneurship process, focusing on the identification and exploitation of local opportunities, can provide a conceptual framework for a better understanding of this process. This model emphasizes the use of local resources and sustainable development. The western counties of Golestan, with their economic and social diversity, have provided a suitable setting for examining this model. The present article aims to explain this model by examining factors influencing opportunity recognition, the ways of their exploitation, and the role of local institutions in facilitating this process. The results of this study can guide policymakers in developing entrepreneurship and improving the conditions of rural areas. Methods: Considering that this study seeks to present a suitable model of opportunity-based rural entrepreneurship, it is applied research in terms of the purpose, non-experimental regarding variable control, and falls within the category of survey research with an overall quantitative approach concerning data collection. In this research, the statistical population included rural entrepreneurs (owners of rural industries and businesses) in the western part of Golestan Province, which amounted to 250 individuals or businesses according to the statistics of the Golestan Agricultural Jihad Organization in 2024. A sample size of 144 people was determined using the Krejcie and Morgan table, and the required data were collected using random sampling with proportional allocation based on the western counties of Golestan Province. The main research instrument was a researcher-made questionnaire, the face validity of which was confirmed by an academic expert panel, and its convergent and discriminant validity was confirmed using the Average Variance Extracted (AVE) index. The reliability of the research scales was estimated at a desirable level by calculating Composite Reliability (CR) and Cronbach’s Alpha coefficients. Results: The results of data analysis using Structural Equation Modeling (PLS-SEM) showed significant and directional relationships among the research variables. Specifically, entrepreneurial alertness had the greatest impact on the recognition of entrepreneurial opportunities among rural entrepreneurs in the western counties of Golestan Province. This variable acted as an intermediary link between human capital, entrepreneurial spirit, and networking skills, and played a key role in the process of forming innovative ideas. Based on the path coefficients and model fit indices, about 41.7% of the changes in the variable of opportunity recognition were explained by three factors: entrepreneurial alertness, human capital, and social networks. Furthermore, entrepreneurial spirit and networking skills indirectly influenced opportunity recognition through their impact on entrepreneurial alertness. On the other hand, the results of the model showed that the environmental support variable (including legal, financial, and educational support) did not significantly affect the entrepreneurship process. This result indicates the weakness of institutional structures and the lack of efficient support mechanisms in the rural areas of Golestan Province. Conclusion: Given the results, policymakers and planners in the field of rural entrepreneurship are recommended to design programs to strengthen entrepreneurial alertness and human capital in rural areas. These programs could include skill-based training, the development of communication networks, and the promotion of an entrepreneurial spirit among rural residents. Additionally, creating suitable platforms for environmental support, such as facilitating access to financial resources, technology, and information, can improve the opportunity recognition process and, ultimately, contribute to the development of rural entrepreneurship. Finally, further research focusing on the role of environmental support and other factors influencing rural entrepreneurship can enrich and complement the findings in this field.</div> تشخیص فرصت, توسعه کارآفرینی, روحیه کارآفرینی, هوشیاری کارآفرینانه Entrepreneurship development, Entrepreneurial awareness, Entrepreneurial spirit, Opportunity recognition 44 59 http://jea.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-512-3&slc_lang=fa&sid=1 Maedeh Olyani مائده اولیانی maedeholyani1373@gmail.com 10031947532846005751 10031947532846005751 No Department of Agricultural Extension and Education, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Omid Jamshidi امید جمشیدی o.jamshidi@sanru.ac.ir 10031947532846005752 10031947532846005752 Yes Department of Agricultural Extension and Education, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Fatemeh Razaghi Borkhani فاطمه رزاقی بورخانی f.Razzaghi@sanru.ac.ir 10031947532846005753 10031947532846005753 No Department of Agricultural Extension and Education, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Fatemeh Shafiee فاطمه شفیعی f.shafiee@sanru.ac.ir 10031947532846005754 10031947532846005754 No Department of Agricultural Extension and Education, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران