Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture

fa عوامل مؤثر بر توانمندسازی فرهنگی- اجتماعی زنان روستایی در حوزه تولید و فرآوری گیاهان‌ دارویی Factors Influencing the Sociocultural Empowerment of Rural Women in the Production and Processing of Medicinal Plants هنجارهای اجتماعی و فرهنگی هنجارهای اجتماعی و فرهنگی پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه و هدف: با توجه به ظرفیت‌های چشمگیر بخش کشاورزی ایران، به‌ویژه در زمینه کشت گیاهان دارویی، توانمندسازی زنان روستایی در این حوزه می‌تواند به‌عنوان راهکاری مؤثر برای بهبود وضعیت فرهنگی- اجتماعی آنان در نظر گرفته شود. بااین ‌حال، مطالعات اندکی به‌طور خاص به بررسی این موضوع پرداخته‌اند. این مطالعه با هدف بررسی عوامل مؤثر بر توانمندسازی فرهنگی- اجتماعی زنان روستایی در عرصه تولید و فرآوری گیاهان دارویی در استان چهارمحال و بختیاری به‌عنوان یکی از قطب‌های مهم تولید گیاهان دارویی انجام شده است. مواد و روش‌ها: روش کلی مورد استفاده در این پژوهش توصیفی- پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش مشتمل بر زنان روستایی استان چهارمحال و بختیاری بود. بر اساس جدول بارتلت و با در نظر گرفتن خطای یک درصد، تعداد 209 نفر به‌عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. برای توزیع پرسشنامه‌ها از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای با انتساب متناسب استفاده شد. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها، پرسشنامه محققساخته با 27 گویه بود که روایی (صوری) آن توسط برخی اساتید دانشگاه و همچنین صاحب‌نظران موضوعی از مؤسسات پژوهشی و سازمان‌های اجرایی تأیید شد. پایایی ابزار مورداستفاده با استفاده از ضریب آلفای‌کرونباخ بررسی شد. گویه‌های اصلی پرسشنامه در قالب طیف لیکرت پنج‌سطحی (بسیار کم = 1، کم = 2، متوسط = 3، زیاد = 4 و بسیار زیاد = 5) طراحی شدند. متغیرهای مستقل مورداستفاده در این پژوهش شامل مشارکت، توسعه زیرساختی، حمایت‌های دولتی، حمایت‌های محلی، آموزش و فعالیت اقتصادی بودند. علاوه بر این، متغیرهای سن، تحصیلات، شغل و مالکیت اراضی به‌عنوان سایر متغیرهای مستقل در مدل اضافه شدند. توانمندسازی فرهنگی- اجتماعی به‌عنوان متغیر وابسته تحقیق در قالب 6 گویه سنجیده شد. میانگین نمرات کل هر پاسخگو در گویه‌های مربوط به هر متغیر، معیار تشکیل آن متغیر قرار گرفت. در نهایت به‌منظور تحلیل داده‌ها، مدل پژوهش با استفاده از نرم‌افزار SPSS و روش رگرسیون لجستیک ترتیبی مورد برازش قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج بررسی ویژگی‌های جمعیت شناختی پاسخگویان نشان دادند که اکثر پاسخگویان (40/2 درصد) از نظر سن بین 20 تا 30 سال و از نظر شغل خانه‌دار بودند (42/1 درصد). نتایج حاصل از بررسی وضعیت تحصیلی جامعه هدف نشان دادند که اکثر پاسخگویان (35/3 درصد) از تحصیلات دیپلم برخوردار بودند. همچنین، به &lrm;لحاظ مالکیت اراضی، 49/8 درصد دارای 3 تا 4 هکتار زمین زراعی بودند. یافته‌های این پژوهش نشان دادند که تنها 13/6 درصد این افراد از توانمندی بالای فرهنگی- اجتماعی برخوردار بودند که در این راستا، عوامل مؤثر بر توانمندی با توجه به ادبیات پیشین استخراج و مورد آزمون قرار گرفتند. مدل رگرسیون لجستیکی بر مبنای آماره کای اسکوئر محاسباتی (184/767) در سطح خطای 1 درصد، انتخاب و مورد برازش قرار گرفت. یافته‌های این پژوهش نشان دادند که متغیر مشارکت با ضریب رگرسیونی 1/06 و در سطح خطای 5 درصد، رابطه مثبت و معنی‌دار با توانمندی فرهنگی- اجتماعی زنان روستایی در حوزه گیاهان دارویی داشت. مقدار نسبت برتری برآورد شده برای این متغیر (برابر 2/89)نشان می‌دهد که با افزایش یک واحد در میزان مشارکت، شانس قرار گرفتن زنان در طبقه توانمندی بالاتر، حدود 2/9 مرتبه افزایش می‌یابد. نتایج حاکی از وجود رابطه مثبت و معنی‌دار بین متغیر آموزش با متغیر توانمندی فرهنگی- اجتماعی زنان روستایی (ضریب رگرسیونی0/698 در سطح خطای 1 درصد) بودند. نسبت برتری مربوط به این رابطه نشان می‌دهد که افزایش یک واحد در میزان آموزش زنان، 2 برابر شانس قرارگیری آنان در طبقه توانمندی بالاتر را در مقایسه با توانمندی پایین‌تر افزایش می‌دهد. متغیر حمایت دولتی با ضریب رگرسیونی 0/999 در سطح خطای 1 درصد، اثر معنی‌داری بر متغیر توانمندی فرهنگی- اجتماعی زنان روستایی داشته است. نسبت برتری متناظر با این رابطه نشان داد که با افزایش یک واحد در مقدار حمایت دولتی، شانس واقع‌شدن زنان در طبقه بالاتری از توانمندی فرهنگی- اجتماعی حدود 2/7 مرتبه افزایش یافت. متغیر حمایت محلی نیز با ضریب رگرسیونی 0/469 در سطح خطای 5 درصد، اثر معنی‌دار و مثبتی بر متغیر توانمندی فرهنگی- اجتماعی زنان روستایی داشت. نسبت برتری متعلق به این رابطه حاکی از این بود که یک واحد افزایش در میزان حمایت محلی، شانس واقع‌شدن زنان در طبقه بالاتری از توانمندی را بالغ بر 1/6 مرتبه (60 درصد) افزایش داد. سایر متغیرهای تحقیق اثر معنی‌داری بر توانمندی فرهنگی- اجتماعی زنان روستایی در حوزه گیاهان دارویی نداشتند. نتیجه‌گیری: توانمندسازی زنان روستایی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار، نقشی کلیدی در پیشرفت جوامع روستایی ایفا می‌کند. نتایج این پژوهش نشان دادند که از میان زنان روستایی فعال در حوزه گیاهان دارویی، تنها 13/6 درصد از توانمندی فرهنگی-اجتماعی بالایی برخوردار بودند. تحلیل رگرسیون لجستیک ترتیبی نشان میدهد که متغیرهای مشارکت، آموزش، حمایت دولتی و حمایت محلی به‌طور مثبت و معنادار بر افزایش سطح توانمندی فرهنگی- اجتماعی زنان تأثیرگذار هستند. به‌ویژه مشارکت در فعالیت‌های جمعی مرتبط با کشت، فرآوری و بازاریابی گیاهان دارویی نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای جایگاه فرهنگی-اجتماعی زنان داشته است. همچنین، زنانی که در دوره‌های آموزشی مرتبط با گیاهان دارویی شرکت کرده‌اند یا تحت حمایت نهادهای محلی و دولتی بوده‌اند، به‌مراتب از سطح بالاتری از توانمندی برخوردار بوده‌اند. این یافته‌ها تأکید می‌کنند که زنجیره گیاهان دارویی می‌تواند بستر مناسبی برای ارتقای توانمندسازی زنان روستایی در ابعاد اجتماعی و فرهنگی باشد. در این راستا، پیشنهاد می‌شود که با ایجاد تعاونی‌های زنان روستایی در حوزه گیاهان دارویی، بستر مناسبی برای تقویت مشارکت زنان و توانمندی آنها در ابعاد فرهنگی- اجتماعی در استان چهارمحال و بختیاری فراهم گردد. علاوه بر این، برنامه‌های آموزشی هدفمند برای افزایش آگاهی زنان روستایی در زمینه‌های مختلف تولید و فرآوری گیاهان دارویی موردتوجه قرار گیرند تا بر مبنای آن، توانمندی زنان روستایی ارتقا یابد. همچنین، ضروری است که دولت‌ و سازمان‌های غیردولتی علاوه بر همکاری مؤثر، تسهیلات کم‌بهره، یارانه و خدمات بیمه‌ای به زنان روستایی فعال در زنجیره گیاهان دارویی، مشروط به شرکت در برنامه‌های آموزشی و فعالیت‌های گروهی اختصاص دهند. برنامه‌های توانمندسازی باید به‌طور مستمر پایش و ارزیابی شوند تا اثربخشی آن‌ها سنجیده شود و در صورت نیاز، اصلاحات لازم انجام شود.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Given the significant potential of Iran's agricultural sector—particularly in the cultivation of medicinal plants—empowering rural women in this field can serve as an effective strategy for improving their socioeconomic status. However, few studies have specifically addressed this issue. This study aims to investigate factors influencing the cultural, social, and economic empowerment of rural women engaged in the production and processing of medicinal plants in Chaharmahal and Bakhtiari Province. Methods: This research employed a descriptive-survey methodology. The statistical population consisted of rural women in Chaharmahal and Bakhtiari Province. A sample of 209 individuals was selected based on Bartlett’s table and considering a 1% margin of error. Stratified sampling with proportional allocation was used to distribute the questionnaires. The main data collection tool was a researcher-made questionnaire with 27 items. Its content validity was confirmed by university faculty members and experts from research institutions and executive organizations. The reliability of the instrument was assessed using Cronbach’s alpha coefficient. The main items were measured using a five-point Likert scale (1 = Very Low to 5 = Very High). Independent variables included economic empowerment, participation, and the role of cooperative funds, awareness, and training, governmental support, local support, and infrastructural access. All these variables were ordinal and measured using the same five-point Likert scale. Additionally, age, education, occupation, and land ownership were included as control variables. The dependent variable—sociocultural empowerment—was measured using six Likert-scale items. The average score of each respondent on the items related to each variable was used to form that variable. The final analysis was performed using ordinal logistic regression in SPSS. Results: Analysis of the demographic characteristics showed that the majority of respondents (40.2%) were aged between 20 and 30 years, and most were housewives (42.1%). In terms of education, 35.3% held a completed high school diploma. Regarding land ownership, 49.8% owned between 3 and 4 hectares of farmland. Only 13.6% of participants demonstrated a high level of cultural, social, and economic empowerment. Influential factors were identified based on the literature and tested in the model. The ordinal logistic regression model, selected based on a significant chi-square statistic (χ² = 184.767, p < 0.01), was fitted to the data. The results showed that the variable participation had a significant and positive relationship with empowerment (regression coefficient = 1.06, p < 0.05), with an odds ratio of 2.89—indicating that a one-unit increase in participation raises the odds of higher empowerment by nearly 2.9 times. Awareness and training also had a positive and significant effect (regression coefficient = 0.698, p < 0.01), with an odds ratio of 2.00, meaning that a one-unit increase in awareness doubles the odds of higher empowerment. Governmental support had a significant effect (coefficient = 0.999, p< 0.01), increasing the odds of higher empowerment by 2.7 times. Local support was also found to be significant (coefficient = 0.469, p < 0.05), with an odds ratio of 1.6 (60% increase). The other variables did not show statistically significant effects. Conclusion: Rural women's empowerment plays a key role in achieving sustainable rural development. Given the remarkable potential of the agricultural sector, especially in the field of medicinal plants, empowering rural women in this domain can effectively enhance their socioeconomic conditions. The findings indicate that participation, awareness and training, governmental support, and local support significantly influence the cultural, social, and economic empowerment of women active in the medicinal plant value chain. Promoting participation and knowledge significantly increases the likelihood of higher empowerment levels. Moreover, state and local support play critical roles in creating equal opportunities. Based on the results, it is recommended to establish local councils of women active in medicinal plant production, offer skill-based training through specialized centers, create microcredit lines dedicated to rural women for purchasing processing equipment, and develop a localized monitoring system for women's empowerment in collaboration with agricultural and provincial institutions. Additionally, increasing women’s participation in local and national decision-making processes can boost their self-confidence and empowerment. Targeted educational programs should aim to raise awareness in various aspects of medicinal plant production and processing. Government and non-governmental organizations must also ensure sufficient budget allocation for these empowerment initiatives. Finally, the design and implementation of programs must consider the specific needs and conditions of different groups of rural women, and the effectiveness of such programs should be continuously monitored and evaluated for improvement.  </div> توانمند‌سازی, توسعه روستایی, زنان روستایی, گیاهان دارویی Rural women’s empowerment, Medicinal plants, Governmental support, Local support, Sociocultural aspects, Women's education, Rural development 129 143 http://jea.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-747-2&slc_lang=fa&sid=1 Aida Alahdini Vandi آیدا الاالدین وندی Ayda.alahdini@gmail.com 10031947532846005785 10031947532846005785 No Department of Economic, Social, and Agricultural Extension Research, Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Isfahan, Iran بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران Abolghasem Bagheri ابوالقاسم باقری mmohsen55@pnu.ac.ir 10031947532846005786 10031947532846005786 Yes Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Ahmad Soleymanipour احمد سلیمانی پور a.soleymanipour@areeo.ac.ir 10031947532846005787 10031947532846005787 No Department of Economic, Social, and Agricultural Extension Research, Isfahan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Isfahan, Iran بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویج کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران