Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture

fa شناسایی عوامل بازدارنده و پیش برنده توسعه کارآفرینی زنان روستایی مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان اردبیل Identifying the Inhibiting and Promoting Factors in the Development of Rural Women's Entrepreneurship: A Case Study of the Central District of Ardabil County کارآفرینی در کشاورزی کارآفرینی در کشاورزی پژوهشي Research مقدمه و هدف: کارآفرینی در مناطق روستایی می‌تواند بر طرف کننده بسیاری از چالش‌ها از جمله بیکاری، درآمد پایین، فقدان تنوع اقتصادی و غیره باشد. در این بین با توجه به نقش غیر قابل انکار زنان در توسعه روستایی، تقویت کارآفرینی زنان روستایی راهکاری موثر در راستای تحقق توسعه پایدار روستایی محسوب می‌شود. شهرستان اردبیل با توجه به وضعیت اقتصادی و رواج برداشت‌های خاص از باورهای مذهبی و همچنین ساختار زندگی سنتی و روستایی شرایط چندان مناسبی جهت انجام فعالیت‌های کارآفرینانه به خصوص برای زنان ندارد. با توجه به ساختار سنتی شهرستان علی رغم وجود پتانسیل‌های زیاد برای اشتغال زنان روستایی در حوزه‌های صنایع دستی، صنایع خانگی و غیره؛ در اغلب موارد نگرش مردم محلی نسبت به اشتغال زنان چندان مناسب نبوده و بنابراین با توجه به این مشکلات و همچنین توسعه نیافتگی شهرستان، میزان مشارکت زنان به خصوص زنان روستایی در فعالیت‌های اقتصادی بسیار پایین است. بر همین اساس در پژوهش حاضر به شناسایی عوامل بازدارنده و پیش‌برنده توسعه کارآفرینی زنان روستایی در روستاهای بخش مرکزی شهرستان اردبیل پرداخته شده است. مواد و روش‌ ها: روش تحقیق در این پژوهش بر اساس ماهیت از نوع تحلیلی ـ توصیفی، بر اساس هدف از نوع کاربردی و رویکرد حاکم بر آن کمی ـ کیفی می‌باشد. به طوری که جهت بررسی‌ها و منابع مختلف، از تحلیل محتوای کیفی (گرند تئوری) استفاده شده است.  همچنین جهت &rlm;گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش حاضر، زنان خانوارهای روستایی شهرستان اردبیل بودند. روستاهای نمونه بر اساس شاخص داشتن جمعیت بالای 20 خانوار و داشتن نهاد مدیریتی شورا/ دهیار تعیین شد. تعداد روستاهای بالای 20 خانوار، بخش مرکزی شهرستان اردبیل برابر با 86 روستا است، لذا جهت نمونهگیری، از روش طبقه‌ای (چند مرحله‌ای) استفاده شده است. با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه خانوارها برابر با 358 خانوار بدست آمد و پرسشنامه‌ ها به نسبت تعداد خانوار در بین روستاهای مورد مطالعه پخش شد. جهت بررسی موضوع در قسمت عوامل پیش برنده از 36 گویه در پنج بعد و عوامل بازدارنده شامل 39 گویه در هفت بعد، بر اساس مطالعات سایر پژوهشگران، بهره گرفته شد. جهت سنجش پایایی پرسشنامه از آزمون آلفای کرونباخ استفاده گردید که ضریب آن 842/0 بدست آمد که نشان دهنده پایایی مناسب می‌باشد. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌های بدست آمده از آزمون معادلات ساختاری در نرمافزار Lisrel استفاده شد . یافته ‌ها: بر اساس نتایج بدست آمده از عوامل بازدارنده، بیشترین بار عاملی در میان عوامل اجتماعی و فرهنگی به گویه‌ عدم شناسایی فرصت‌ها برای ایجاد کسب و کار در بین زنان روستایی (بار عاملی 0.84)، در بین عوامل اقتصادی به گویه‌ عدم راه‌اندازی مشاغل مورد علاقه زنان در مناطق روستایی (بار عاملی 0.85)، در بین عوامل آموزشی به گویه‌ نداشتن مهارت و تخصص کافی زنان روستایی (بار عاملی 0.83)، در بین عوامل مدیریتی به گویه ناهماهنگی سازمان‌ها و نهادها در جهت افزایش توسعه کارآفرینی (بار عاملی 0.83)، در بین عوامل روانشناختی به گویه عدم ریسک و پایین بودن سطح ریسک در بین زنان (بار عاملی 0.79)، در بین عوامل فنی به گویه عدم دسترسی زنان روستایی به فناوری و دانش روز در زمینه‌های مختلف (بار عاملی 0.85) و در بین عوامل سیاست‌گذاری به گویه نبود سازمان، انجمن و یا صنف در خصوص حمایت از زنان کارآفرین در سطح جامعه (بار عاملی 0.80) اختصاص یافته است. به بیانی دیگر این نشانگرها بالاترین نقش را در تغییرات متغیرهای پنهان(عوامل بازدارنده توسعه کارآفرینی زنان روستایی) داشته‌اند. همچنین براساس نتایج بدست آمده از عوامل پیش‌برنده، عوامل محیط اجتماع (با ضریب اثر 0.922)، زیربنایی (با ضریب اثر 0.882) و اجتماعی (با ضریب اثر 0.867) به ترتیب مهم‌ترین عوامل پیش‌برنده توسعه کارآفرینی زنان روستایی می‌باشد. در این بین بیشترین بار عاملی در میان اجتماعی به گویه‌ مصمم بودن در ایجاد اشتغال زنان روستایی (بار عاملی 82/0)، در بین عوامل اقتصادی به گویه‌ توجه به کسب و کارهای کوچک و خرد در روستاها (بار عاملی 79/0)، در بین عوامل زیربنایی به گویه‌ افزایش بهره‌وری از منابع و امکانات محیطی و طبیعی موجود در روستا (بار عاملی 82/0)، در بین عوامل آموزشی به گویه آموزش و برگزاری کلاس‌های آموزشی برای زنان در زمینه مهارت اولیه کسب و کار (بار عاملی 80/0) و در بین عوامل محیط اجتماع به گویه وجود منابع اولیه در منطقه مورد مطالعه (بار عاملی 79/0) اختصاص یافته است.  به بیانی دیگر این نشانگرها بالاترین نقش را در تغییرات متغیرهای پنهان(عوامل پیش‌برنده توسعه کارآفرینی زنان روستایی) داشته‌اند. نتیجه‌گیری: طبق نتایج حاصل از پژوهش می‌توان گفت که ضعف مدیریتی مهم‌ترین عامل بازدارنده و عامل محیط اجتماع مهم‌ترین عامل پیش‌برنده توسعه کارآفرینی زنان روستایی می‌باشد. به طوری که تقویت این عوامل و مدنظر قرار دادن روابط آن‌ها با یکدیگر، می‌تواند زمینه‌ساز تحقق و توسعه مطلوب و الگومدار کارآفرینی زنان روستایی بخش مرکزی شهرستان اردبیل باشد. با توجه به نتایج پژوهش جهت توسعه کارآفرینی زنان روستایی پیشنهاد می‌شود، زمینه&lrm; برای حضور بیشتر زنان در بازار کار به ویژه در مشاغلی که زنان به آسانی و حتی بهتر از مردان از عهده آن بر می‌آیند؛ همانند صنایع دستی، فرش‌بافی، خیاطی و ... فراهم گردد. برخی باورهای سنتی رایج در منطقه ( از جمله این‌که فقط مردان، نان‌آور خانه بوده و حق فعالیت و کار در بیرون از منزل را دارند) ریشه‌کن گردند. مجموعه‌ای از سیاست‌های حمایتی و تشویقی مانند کاهش مالیات و افزایش معافیت مالیاتی برای واحدهای کارآفرین فعال در مناطق روستایی اعمال شوند. احداث و توسعه بازارهای محلی و فراهم کردن زمینه فروش مناسب محصولات و کالاهای تولید شده از مهم‌ترین عوامل در توسعه کارآفرینی زنان روستایی می‌تواند باشد. همچنین  برگزاری کلاس‌های آموزشی برای توجیه همسران و سرپرستان خانوار در خصوص توانایی سودآوری زنان در صورت حمایت مالی از آنها و فراهم کردن اعتبار مورد نیاز برای فعالیت‌های کارآفرینانه و فرهنگ‌سازی برای حضور زنان در عرصه‌های اجتماعی و تلاش در مشارکت دادن هر چه بیشتر آنان در فعالیت‌های کارآفرینانه جهت تبادل دانش و اطلاعات می‌تواند تا حد زیادی موجب توسعه کارآفرینی در بین زنان روستایی گردد. Introduction and Objective : ntrepreneurship in rural areas can address several challenges, including unemployment, low income, and lack of economic diversity. Given the undeniable role of women in rural development, strengthening rural women’s entrepreneurship is considered an effective strategy for achieving sustainable rural development. Ardabil County, due to its economic conditions, the prevalence of certain religious interpretations, and its traditional rural structure, does not provide favorable conditions for entrepreneurial activities—particularly for women. Despite the substantial potential for women's employment in fields such as handicrafts and home-based industries, the local community’s attitude toward women's employment is often unfavorable. Consequently, and in light of the county’s underdevelopment, the participation of women—especially rural women—in economic activities remains very low. Accordingly, the present study aims to identify the inhibiting and promoting factors affecting the development of rural women's entrepreneurship in the villages of the central district of Ardabil County. Materials and Methods This study employed an analytical–descriptive research design, applied in purpose, and based on a quantitative–qualitative approach. Qualitative content analysis (grounded theory) was used to examine previous studies and related resources. Data were collected through library research and field methods. The statistical population consisted of women from rural households in Ardabil County. Sample villages were selected based on two criteria: having more than 20 households and having a local council or dehyar administrative structure. In total, 86 villages in the central district met this criterion. A stratified multi-stage sampling method was applied. Using Cochran's formula, the sample size was determined to be 358 households, and questionnaires were distributed proportionally among the selected villages. To investigate the subject, 36 items across five dimensions were used for the promoting factors, and 39 items across seven dimensions for the inhibiting factors, based on previous research. Cronbach’s alpha was calculated as 0.842, indicating acceptable reliability. Structural equation modeling (SEM) using LISREL software was employed to analyze the collected data. Results : Based on the results obtained regarding inhibiting factors, the highest factor loading among social and cultural factors was related to the item “lack of recognition of opportunities to start a business among rural women” (factor loading = 0.84). Among economic factors, it was “failure to establish preferred jobs for women in rural areas” (factor loading = 0.85); among educational factors, “lack of sufficient skills and expertise among rural women” (factor loading = 0.83); among managerial factors, “lack of coordination between organizations and institutions to promote entrepreneurship” (factor loading = 0.83); among psychological factors, “risk aversion and low risk-taking tendency among women” (factor loading = 0.79); among technical factors, “lack of access to up-to-date technology and knowledge in various fields for rural women” (factor loading = 0.85); and among policymaking factors, “absence of organizations, associations, or guilds to support women entrepreneurs at the societal level” (factor loading = 0.80). In other words, these indicators played the most significant role in influencing the latent variables (inhibiting factors of rural women’s entrepreneurship development).Furthermore, based on the results obtained regarding driving factors, community environment (effect coefficient = 0.922), infrastructure (effect coefficient = 0.882), and social factors (effect coefficient = 0.867) were identified as the most important drivers of rural women’s entrepreneurship development. Among these, the highest factor loading for social factors was “determination to create employment for rural women” (factor loading = 0.82); for economic factors, “attention to small and micro enterprises in villages” (factor loading = 0.79); for infrastructure factors, “enhancing productivity of existing environmental and natural resources in villages” (factor loading = 0.82); for educational factors, “training and conducting basic entrepreneurship courses for women” (factor loading = 0.80); and for community environment factors, “availability of primary resources in the studied area” (factor loading = 0.79). In other words, these indicators had the most substantial impact on changes in the latent variables (driving factors of rural women’s entrepreneurship development). Conclusion : The results indicate that managerial weakness is the most influential inhibiting factor, whereas the social environment is the most significant promoting factor in the development of rural women's entrepreneurship. Strengthening these factors and considering their interrelationships can foster the desirable and sustainable development of women’s entrepreneurship in the central district of Ardabil County.Based on the findings, several recommendations are proposed. These include facilitating greater participation of women in the labor market, particularly in occupations where women are highly capable—such as handicrafts, carpet weaving, and sewing. Traditional beliefs in the region, such as the notion that only men should work outside the home, should be addressed through awareness-raising and education. Supportive policies—such as tax reductions and expanded tax exemptions for entrepreneurial units in rural areas—should be implemented. Establishing and developing local markets and improving marketing channels for locally produced goods are also essential. In addition, organizing training programs for husbands and heads of households to raise awareness of the economic potential of women, providing financial credit for entrepreneurial initiatives, and fostering a culture that supports women’s presence in social and economic activities can significantly contribute to the advancement of entrepreneurship among rural women. زنان روستایی, کارآفرینی, عوامل بازدارنده, عوامل پیش‌برنده, شهرستان اردبیل Rural women, entrepreneurship, inhibiting factors, promoting factors, Ardabil County 0 0 http://jea.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-580-2&slc_lang=fa&sid=1 bahram imani بهرام ایمانی bahram_imani60@yahoo.com 10031947532846005848 10031947532846005848 Yes University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی mahsa Mahmoudi مهسا محمودی mhsamahmoodi11@gmail.com 10031947532846005849 10031947532846005849 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی