دوره 13، شماره 1 - ( بهار و تابستان 1405 )
جلد 13 شماره 1 صفحات 186-175 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Bagherian Jelodar M, Mollania Jelodar S. (2026). Analyzing the Role of Entrepreneurial Capabilities in Enhancing the Competitiveness of the Fruit Market (Case Study: Sari Wholesale Fruit Market). J Entrepreneurial Strategies Agric. 13(1), 175-186. doi:10.61882/jea.2026.467
URL: http://jea.sanru.ac.ir/article-1-467-fa.html
URL: http://jea.sanru.ac.ir/article-1-467-fa.html
باقریان جلودار مصطفی، ملانیا جلودار شهرام.(1405). تحلیل نقش قابلیت های کارآفرینانه در افزایش رقابت پذیری بازار میوه (مورد مطالعه: میدان بار شهرستان ساری) راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی 13 (1) :186-175 10.61882/jea.2026.467
1- گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده: (441 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: تحولات ساختاری در بازارهای کشاورزی، افزایش شدت رقابت و تغییر الگوهای مصرف، ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی مدیریت و کارکرد بازارهای محصولات باغی را برجسته ساخته اند. بازار میوه و تره‌بار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای زنجیره تأمین کشاورزی، نقشی کلیدی در ایجاد ارزش افزوده، تنظیم عرضه و تقاضا، کاهش ضایعات و ارتقای رفاه مصرف‌کنندگان ایفا می‌کند. در این میان، بازار میوه شهرستان ساری به‌دلیل جایگاه محوری در تولید و توزیع محصولات باغی استان مازندران، از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بالایی برخوردار است. بااین‌حال، این بازار با چالش‌هایی همچون نوسانات شدید قیمتی، فسادپذیری بالا، تعدد واسطه‌ها، ضعف در جریان اطلاعات و نبود سازوکارهای نوین رقابتی مواجه است که می‌تواند کارایی و رقابت‌پذیری آن را تضعیف کند. در سال‌های اخیر، رویکرد قابلیت‌های کارآفرینانه به‌عنوان چارچوبی نوین برای مواجهه با این چالش‌ها مطرح شده است؛ رویکردی که بر توانمندی‌های رفتاری و مدیریتی کنشگران بازار تأکید دارد. با وجود این، شواهد تجربی درباره نقش این قابلیت‌ها در ارتقای رقابت‌پذیری بازارهای محلی میوه، به‌ویژه در بسترهای منطقه‌ای، محدود هستند. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر بررسی میزان و نحوه تأثیر قابلیت‌های کارآفرینانه بر رقابت‌پذیری بازار میوه میدان بار شهرستان ساری است.
مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی است که با رویکرد پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مشتریان بازار میوه میدان بار شهرستان ساری (ادراک مشتریان از جلوه‌های بیرونی قابلیت‌های کارآفرینانه بازار) بود که به‌دلیل نامحدود بودن جامعه، حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۹۰ نفر تعیین گردید. نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی در دسترس انجام شد و داده‌ها در بازه‌های زمانی مختلف گردآوری شدند. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظر خبرگان تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. متغیر مستقل پژوهش، قابلیت‌های کارآفرینانه شامل شش مؤلفه نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده، پیش‌تازی، رقابت‌جویی، استقلال‌طلبی و شبکه‌سازی بود که هر یک با چهار گویه سنجیده شدند. متغیر وابسته، رقابت‌پذیری بازار میوه، با چهار شاخص اصلی تنوع محصول، ثبات کیفیت، سرعت انجام معاملات و نرخ بازگشت مشتریان و در مجموع دوازده گویه اندازه‌گیری شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره به روش گام‌به‌گام و مدل‌سازی تحلیل مسیر استفاده گردید.
یافته ها: نتایج آزمون پایایی نشان دادند که ضریب آلفای کرونباخ کل پرسشنامه برابر با 0/89 و آلفای مربوط به متغیر رقابت‌پذیری برابر با 0/91 بودند که پایایی مطلوب ابزار اندازه‌گیری را نشان می دهند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون وجود رابطه مثبت و معنادار بین تمامی مؤلفه‌های قابلیت‌های کارآفرینانه و رقابت‌پذیری بازار میوه را تأیید کرد. در این میان، مؤلفه‌های شبکه‌سازی و نوآوری بیشترین شدت همبستگی را با رقابت‌پذیری نشان دادند. نتایج رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام نشان دادند که چهار مؤلفه شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی وارد مدل نهایی شدند و در مجموع توانستند حدود ۵۷ درصد از واریانس رقابت‌پذیری بازار میوه را تبیین کنند. بررسی ضرایب استاندارد نشان داد که شبکه‌سازی بیشترین اثر مستقیم را بر رقابت‌پذیری داشت. نتایج تحلیل مسیر نیز مؤید آن بودند که شبکه‌سازی علاوه بر اثر مستقیم قوی، از طریق تقویت نوآوری و پیش‌تازی، اثرات غیر مستقیم قابل توجهی بر رقابت‌پذیری بازار اعمال می‌کند. در مقابل، مؤلفه‌های رقابت‌جویی و استقلال‌طلبی اگرچه اثر مستقیم معناداری نداشتند، اما از طریق مسیرهای غیرمستقیم در مدل نقش ایفا کردند.
نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از تحلیل‌های همبستگی، رگرسیون و تحلیل مسیر نشان می‌دهند که رقابت‌پذیری بازار میوه با ابعاد مختلف قابلیت‌های کارآفرینانه رابطه مثبت و معناداری دارد، هرچند که شدت اثرگذاری این مؤلفه‌ها متفاوت است. نتایج رگرسیون نشان می‌دهند که شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی بیشترین سهم را در تبیین تغییرات رقابت‌پذیری بازار دارند. در میان این مؤلفه‌ها، شبکه‌سازی دارای بیشترین اثر مستقیم در مدل است و می‌تواند از طریق تسهیل جریان اطلاعات و تقویت تعاملات تجاری، به بهبود عملکرد بازار کمک کند. همچنین، نوآوری با ارائه شیوه‌های جدید در عرضه، بسته‌بندی، قیمت‌گذاری و ارتباط با مشتریان می‌تواند انعطاف‌پذیری بازار را افزایش دهد. پیش‌تازی و ریسک‌پذیری حساب‌شده نیز با کمک به شناسایی فرصت‌های جدید، پاسخ‌گویی فعال‌تر به تحولات بازار را تسهیل می‌کنند. بر این اساس، تقویت مهارت‌های کارآفرینانه فعالان بازار و توسعه تعاملات و همکاری‌های تجاری می‌تواند در بهبود رقابت‌پذیری بازار میوه نقش مؤثری ایفا کند.
مقدمه و هدف: تحولات ساختاری در بازارهای کشاورزی، افزایش شدت رقابت و تغییر الگوهای مصرف، ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی مدیریت و کارکرد بازارهای محصولات باغی را برجسته ساخته اند. بازار میوه و تره‌بار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای زنجیره تأمین کشاورزی، نقشی کلیدی در ایجاد ارزش افزوده، تنظیم عرضه و تقاضا، کاهش ضایعات و ارتقای رفاه مصرف‌کنندگان ایفا می‌کند. در این میان، بازار میوه شهرستان ساری به‌دلیل جایگاه محوری در تولید و توزیع محصولات باغی استان مازندران، از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بالایی برخوردار است. بااین‌حال، این بازار با چالش‌هایی همچون نوسانات شدید قیمتی، فسادپذیری بالا، تعدد واسطه‌ها، ضعف در جریان اطلاعات و نبود سازوکارهای نوین رقابتی مواجه است که می‌تواند کارایی و رقابت‌پذیری آن را تضعیف کند. در سال‌های اخیر، رویکرد قابلیت‌های کارآفرینانه به‌عنوان چارچوبی نوین برای مواجهه با این چالش‌ها مطرح شده است؛ رویکردی که بر توانمندی‌های رفتاری و مدیریتی کنشگران بازار تأکید دارد. با وجود این، شواهد تجربی درباره نقش این قابلیت‌ها در ارتقای رقابت‌پذیری بازارهای محلی میوه، به‌ویژه در بسترهای منطقه‌ای، محدود هستند. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر بررسی میزان و نحوه تأثیر قابلیت‌های کارآفرینانه بر رقابت‌پذیری بازار میوه میدان بار شهرستان ساری است.
مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی است که با رویکرد پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مشتریان بازار میوه میدان بار شهرستان ساری (ادراک مشتریان از جلوه‌های بیرونی قابلیت‌های کارآفرینانه بازار) بود که به‌دلیل نامحدود بودن جامعه، حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۹۰ نفر تعیین گردید. نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی در دسترس انجام شد و داده‌ها در بازه‌های زمانی مختلف گردآوری شدند. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظر خبرگان تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. متغیر مستقل پژوهش، قابلیت‌های کارآفرینانه شامل شش مؤلفه نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده، پیش‌تازی، رقابت‌جویی، استقلال‌طلبی و شبکه‌سازی بود که هر یک با چهار گویه سنجیده شدند. متغیر وابسته، رقابت‌پذیری بازار میوه، با چهار شاخص اصلی تنوع محصول، ثبات کیفیت، سرعت انجام معاملات و نرخ بازگشت مشتریان و در مجموع دوازده گویه اندازه‌گیری شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره به روش گام‌به‌گام و مدل‌سازی تحلیل مسیر استفاده گردید.
یافته ها: نتایج آزمون پایایی نشان دادند که ضریب آلفای کرونباخ کل پرسشنامه برابر با 0/89 و آلفای مربوط به متغیر رقابت‌پذیری برابر با 0/91 بودند که پایایی مطلوب ابزار اندازه‌گیری را نشان می دهند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون وجود رابطه مثبت و معنادار بین تمامی مؤلفه‌های قابلیت‌های کارآفرینانه و رقابت‌پذیری بازار میوه را تأیید کرد. در این میان، مؤلفه‌های شبکه‌سازی و نوآوری بیشترین شدت همبستگی را با رقابت‌پذیری نشان دادند. نتایج رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام نشان دادند که چهار مؤلفه شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی وارد مدل نهایی شدند و در مجموع توانستند حدود ۵۷ درصد از واریانس رقابت‌پذیری بازار میوه را تبیین کنند. بررسی ضرایب استاندارد نشان داد که شبکه‌سازی بیشترین اثر مستقیم را بر رقابت‌پذیری داشت. نتایج تحلیل مسیر نیز مؤید آن بودند که شبکه‌سازی علاوه بر اثر مستقیم قوی، از طریق تقویت نوآوری و پیش‌تازی، اثرات غیر مستقیم قابل توجهی بر رقابت‌پذیری بازار اعمال می‌کند. در مقابل، مؤلفه‌های رقابت‌جویی و استقلال‌طلبی اگرچه اثر مستقیم معناداری نداشتند، اما از طریق مسیرهای غیرمستقیم در مدل نقش ایفا کردند.
نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از تحلیل‌های همبستگی، رگرسیون و تحلیل مسیر نشان می‌دهند که رقابت‌پذیری بازار میوه با ابعاد مختلف قابلیت‌های کارآفرینانه رابطه مثبت و معناداری دارد، هرچند که شدت اثرگذاری این مؤلفه‌ها متفاوت است. نتایج رگرسیون نشان می‌دهند که شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی بیشترین سهم را در تبیین تغییرات رقابت‌پذیری بازار دارند. در میان این مؤلفه‌ها، شبکه‌سازی دارای بیشترین اثر مستقیم در مدل است و می‌تواند از طریق تسهیل جریان اطلاعات و تقویت تعاملات تجاری، به بهبود عملکرد بازار کمک کند. همچنین، نوآوری با ارائه شیوه‌های جدید در عرضه، بسته‌بندی، قیمت‌گذاری و ارتباط با مشتریان می‌تواند انعطاف‌پذیری بازار را افزایش دهد. پیش‌تازی و ریسک‌پذیری حساب‌شده نیز با کمک به شناسایی فرصت‌های جدید، پاسخ‌گویی فعال‌تر به تحولات بازار را تسهیل می‌کنند. بر این اساس، تقویت مهارت‌های کارآفرینانه فعالان بازار و توسعه تعاملات و همکاری‌های تجاری می‌تواند در بهبود رقابت‌پذیری بازار میوه نقش مؤثری ایفا کند.
فهرست منابع
1. Alaii, A., Askarnajad Nouri, B., & Hamidzadeh Arbabi, A. (2023). The impact of entrepreneurial capabilities on clean production and sustainable competitive advantage: The moderating role of social marketing orientation (A case study of the Iran Khodro Industrial Group). Journal of Natural Environment, 17(3), 493-509. [DOI:10.22059/jne.2023.355632.2531 [In Persian]]
2. Asadi, A., & Saghi Shiveari, Z. (2022). Examining the effect of new marketing capabilities on organizational entrepreneurship (A case study of information technology startups in Iran). Journal of Communication Sciences, 11(44), 32-48. [In Persian]
3. Askari Far, K., Ebrahimi, A., & Soleimani, K. (2024). Analyzing sustainable consumption behavior of fruit and vegetable consumers in Tehran. Journal of Environmental Education and Sustainable Development, 12(3), 115-136.
https://doi.org/10.14207/ejsd.2023.v12n3p349 [DOI:10.30473/ee.2023.65424.2567 [In Persian]]
4. Bagheri, A., & Emami, N. (2025). Agricultural Students' Intentions Toward Entrepreneurship: Application of the Extended Theory of Planned Behavior. Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture, 12(2), 115-128. DOI: 10.61882/jea.2025.438. [In Persian] [DOI:10.61882/jea.2025.438]
5. Bahmadi, M., Vakil Alraaya, Y., & Faezi Razi, F. (2021). Developing market oriented capabilities with an emphasis on innovation and entrepreneurship: The role of knowledge management in manufacturing companies in Mashhad. Iranian Journal of Management Sciences, 16(62), 29-54. [In Persian]
6. Daman-Keshideh, M., & Daman-Keshideh, M. (2025). The role of entrepreneurial marketing in creating competitiveness in pharmaceutical companies. Financial Economics Quarterly, 19(3), 167-179. [In Persian]
7. Ebrahimi, M., Cheraghali, M. H., & Afshar Kazemi, M. A. (2023). Developing a supply chain model for Tehran municipality fruit and vegetable markets using a system dynamics approach. Urban Economics and Management Quarterly, 11(4), 309-336. [In Persian]
8. Fahimi Fard, S. M., Aramat, E., Salari Moghadam, Z., Soroush, A., & Afkhami, M. (2024). Measuring customer experience and examining its determinants in food retail markets: A case study of municipal fruit and vegetable markets in Mashhad, Agricultural Economics and Development, 32(128), 221-246. [DOI:10.30490/aead.2025.367312.1638. [In Persian]]
9. Fallah-Kazemi, M., Farahani, A., & Ghasemi, H. (2023). A competitiveness model for Iranian sportswear brands entering international markets. Applied Research Journal in Sport Management, 11(5), 11-24. [In Persian]
10. Farrokh Manesh, T., Khodaei, F., & Davari, A. (2025). The effect of design thinking on firm performance: The mediating role of business model innovation. Journal of Business Management, 17(4), 1274-1297. [DOI:10.22059/JIBM.2024.373874.4769. [In Persian]]
11. Fazeli Visari, E., & Mohammadi Malhajilo, M. (2022). A systematic review of factors affecting technological entrepreneurship. New Perspectives in Business Quarterly, 3(4), 88-99. [In Persian]
12. Ghorbani Esfahlan, V. (2021). The effect of knowledge management capabilities on business model innovation: The role of organizational risk taking in small and medium sized enterprises. Accounting and Management Outlook Quarterly, 4(46), 82-93. [In Persian]
13. Hamidi, M. S., & Afrakhteh, H. (2025). The role of local markets in the economic transformation of rural settlements in mountainous areas (A case study of Sanandaj County). Environmental Research in Mountain Territories, 1(3), 15-28. [DOI:10.22034/ermr.2024.63567. [In Persian]]
14. Hosseinizadeh Arani, S. S., Mehtari Arani, M., & Bagheri, A. (2025). Entrepreneurial Strategies for the Development of the Upstream and Downstream Value Chain of the Sericulture Industry. Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture, 12(1), 146-167. DOI: 10.61186/jea.2024.429 [In Persian] [DOI:10.61186/jea.2024.429]
15. Islamic Consultative Assembly Research Center. (2024). Evaluation and introduction of direct marketing models for agricultural products: A review of global experiences on fair market participation of smallholder farmers (Serial No. 1988; Subject Code: 250). [In Persian]
16. Mengnorov, A. (2025). The objective necessity and significance of developing the fruit and vegetable sector in the conditions of competition in the food market. International Journal of Artificial Intelligence, 1(2), 513-520. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/ijai/article/view/74144
17. Molaei, M., Rashidghalam, M., & Hosseinpour, B. (2025). Digital agricultural marketing: Determinants of consumer engagement intentions in Urmia, Iran. Journal of Agricultural Economics & Development, 39(2), 151-164. [DOI:10.22067/jead. 2025.91586.1325]
18. Moti Doost, A., Nazm Far, H., Ziyari, K., & Ghaffari Gilandeh, A. (2019). Investigating factors affecting the revitalization of traditional markets using a structural equation modeling approach (A case study of the traditional market of Rasht metropolis). Human Settlements Planning Studies, 14(4), 1057-1071. http://jshsp.iaurasht.ac.ir/article_672651.html. [In Persian]
19. Mousavi, S. N., Ghafourian Shagerdi, A., & Shariat-Nejad, A. (2021). Enhancing the competitiveness of pharmaceutical companies: Explaining strategies to increase market share in drug consumer markets. Consumer Behavior Studies, 8(3), 57-78. [In Persian]
20. Nosecka, B., & Zaremba, Ł. (2025). The international competitiveness of Polish fruit and their preserves. Agriculture, 15(10), 1049. [DOI:10.20944/preprints202504.0416.v1]
21. Olyani, M., Jamshidi, O., Razaghi Borkhani, F., & Shafiee, F. (2025). Designing an Opportunity-Oriented Model of the Rural Entrepreneurship Process (Case study: Western Counties of Golestan Province). Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture, 12(2), 44-59. DOI: 10.61882/jea.2025.431. [In Persian] [DOI:10.61882/jea.2025.431]
22. Saberian, H., & Mirmiran, S. J. (2021). The effect of brand image, customer expectations, and service quality on customer satisfaction and loyalty: The mediating role of perceived value (A case study of Iran Khodro Company). Quarterly Journal of New Research Approaches in Management and Accounting, 79(6), 29-44. [In Persian]
23. Sarma, M., Septiani, S., & Nanere, M. (2022). The Role of Entrepreneurial Marketing in the Indonesian Agro-Based Industry Cluster to Face the ASEAN Economic Community. Sustainability, 14, 6163.
https://doi.org/10.3390/su14106163 [DOI:10.3390/ su14106163]
24. Shah Abadi, A., & Naeima, H. R. (2021). Factors affecting the improvement of productivity, competitiveness, and technology in small industrial units (A case study of Eshtehard Industrial Town). Bimonthly, Journal of Commercial Reviews, 19(107), 9-22. [In Persian]
25. Taghinejad, S. K., Dehghanpouri, H., & Rajabi, M. (2022). The impact of information technology capabilities on the competitiveness of sports retail stores: The mediating role of social innovation. New Marketing Research, 12(3), 111-132. [In Persian]
26. Talari, M., Fallah, M. R., & Hosseinkhani, M. (2021). Examining the role of entrepreneurial orientation in the success of new products in knowledge based companies with an emphasis on ambidextrous marketing. Journal of New Marketing Research, 11(1), 157-178. [In Persian]
27. Thindisa, M. V., & Urban, B. (2022). The competitiveness of agribusinesses in South Africa in relation to entrepreneurship and compliance with standards. Journal of Agribusiness and Rural Development, 4(66), 311-319. http://dx.doi.org/10.17306/J.JARD.2022.01600 [DOI:10.17306/J.JARD.2022.01600]
28. Yang, S., Yu, S., & Li, L. (2025). Resource acquisition, entrepreneurial competence, and entrepreneurial growth performance of new farmers. Frontiers in Sustainable Food Systems, 9, 1545721. doi: 10.3389/fsufs.2025.1545721 [DOI:10.3389/fsufs.2025.1545721]
29. Pan, Y., Zhang, S., & Zhang, M. (2024). The impact of entrepreneurship of farmers on agriculture and rural economic growth: Innovation-driven perspective. Innovation and Green Development, 3(1), 100093. [DOI:10.1016/j.igd.2023.100093]
30. Zeynali Saidlou, M., Seifollahi, N., & Bashkouh Ajirloo, M. (2025). The role of agricultural entrepreneurship in enhancing agricultural product marketing and developing agricultural trade. Journal of Management Science in Industry, 4(2), 1203-1219. [In Persian]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
