بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده: (299 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: تحولات ساختاری در بازارهای کشاورزی، افزایش شدت رقابت و تغییر الگوهای مصرف، ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی مدیریت و کارکرد بازارهای محصولات باغی را برجسته ساخته اند. بازار میوه و تره‌بار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای زنجیره تأمین کشاورزی، نقشی کلیدی در ایجاد ارزش افزوده، تنظیم عرضه و تقاضا، کاهش ضایعات و ارتقای رفاه مصرف‌کنندگان ایفا می‌کند. در این میان، بازار میوه شهرستان ساری به‌دلیل جایگاه محوری در تولید و توزیع محصولات باغی استان مازندران، از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بالایی برخوردار است. بااین‌حال، این بازار با چالش‌هایی همچون نوسانات شدید قیمتی، فسادپذیری بالا، تعدد واسطه‌ها، ضعف در جریان اطلاعات و نبود سازوکارهای نوین رقابتی مواجه است که می‌تواند کارایی و رقابت‌پذیری آن را تضعیف کند. در سال‌های اخیر، رویکرد قابلیت‌های کارآفرینانه به‌عنوان چارچوبی نوین برای مواجهه با این چالش‌ها مطرح شده است؛ رویکردی که بر توانمندی‌های رفتاری و مدیریتی کنشگران بازار تأکید دارد. با وجود این، شواهد تجربی درباره نقش این قابلیت‌ها در ارتقای رقابت‌پذیری بازارهای محلی میوه، به‌ویژه در بسترهای منطقه‌ای، محدود هستند. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر بررسی میزان و نحوه تأثیر قابلیت‌های کارآفرینانه بر رقابت‌پذیری بازار میوه میدان بار شهرستان ساری است.
مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی است که با رویکرد پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مشتریان بازار میوه میدان بار شهرستان ساری (ادراک مشتریان از جلوه‌های بیرونی قابلیت‌های کارآفرینانه بازار) بود که به‌دلیل نامحدود بودن جامعه، حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۹۰ نفر تعیین گردید. نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی در دسترس انجام شد و داده‌ها در بازه‌های زمانی مختلف گردآوری شدند. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظر خبرگان تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. متغیر مستقل پژوهش، قابلیت‌های کارآفرینانه شامل شش مؤلفه نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده، پیش‌تازی، رقابت‌جویی، استقلال‌طلبی و شبکه‌سازی بود که هر یک با چهار گویه سنجیده شدند. متغیر وابسته، رقابت‌پذیری بازار میوه، با چهار شاخص اصلی تنوع محصول، ثبات کیفیت، سرعت انجام معاملات و نرخ بازگشت مشتریان و در مجموع دوازده گویه اندازه‌گیری شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره به روش گام‌به‌گام و مدل‌سازی تحلیل مسیر استفاده گردید.
یافته ها: نتایج آزمون پایایی نشان دادند که ضریب آلفای کرونباخ کل پرسشنامه برابر با 0/89 و آلفای مربوط به متغیر رقابت‌پذیری برابر با 0/91 بودند که پایایی مطلوب ابزار اندازه‌گیری را نشان می دهند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون وجود رابطه مثبت و معنادار بین تمامی مؤلفه‌های قابلیت‌های کارآفرینانه و رقابت‌پذیری بازار میوه را تأیید کرد. در این میان، مؤلفه‌های شبکه‌سازی و نوآوری بیشترین شدت همبستگی را با رقابت‌پذیری نشان دادند. نتایج رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام نشان دادند که چهار مؤلفه شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی وارد مدل نهایی شدند و در مجموع توانستند حدود ۵۷ درصد از واریانس رقابت‌پذیری بازار میوه را تبیین کنند. بررسی ضرایب استاندارد نشان داد که شبکه‌سازی بیشترین اثر مستقیم را بر رقابت‌پذیری داشت. نتایج تحلیل مسیر نیز مؤید آن بودند که شبکه‌سازی علاوه بر اثر مستقیم قوی، از طریق تقویت نوآوری و پیش‌تازی، اثرات غیر مستقیم قابل توجهی بر رقابت‌پذیری بازار اعمال می‌کند. در مقابل، مؤلفه‌های رقابت‌جویی و استقلال‌طلبی اگرچه اثر مستقیم معناداری نداشتند، اما از طریق مسیرهای غیرمستقیم در مدل نقش ایفا کردند.
نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از تحلیل‌های همبستگی، رگرسیون و تحلیل مسیر نشان می‌دهند که رقابت‌پذیری بازار میوه با ابعاد مختلف قابلیت‌های کارآفرینانه رابطه مثبت و معناداری دارد، هرچند که شدت اثرگذاری این مؤلفه‌ها متفاوت است. نتایج رگرسیون نشان می‌دهند که شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی بیشترین سهم را در تبیین تغییرات رقابت‌پذیری بازار دارند. در میان این مؤلفه‌ها، شبکه‌سازی دارای بیشترین اثر مستقیم در مدل است و می‌تواند از طریق تسهیل جریان اطلاعات و تقویت تعاملات تجاری، به بهبود عملکرد بازار کمک کند. همچنین، نوآوری با ارائه شیوه‌های جدید در عرضه، بسته‌بندی، قیمت‌گذاری و ارتباط با مشتریان می‌تواند انعطاف‌پذیری بازار را افزایش دهد. پیش‌تازی و ریسک‌پذیری حساب‌شده نیز با کمک به شناسایی فرصت‌های جدید، پاسخ‌گویی فعال‌تر به تحولات بازار را تسهیل می‌کنند. بر این اساس، تقویت مهارت‌های کارآفرینانه فعالان بازار و توسعه تعاملات و همکاری‌های تجاری می‌تواند در بهبود رقابت‌پذیری بازار میوه نقش مؤثری ایفا کند.
مقدمه و هدف: تحولات ساختاری در بازارهای کشاورزی، افزایش شدت رقابت و تغییر الگوهای مصرف، ضرورت بازنگری در شیوه‌های سنتی مدیریت و کارکرد بازارهای محصولات باغی را برجسته ساخته اند. بازار میوه و تره‌بار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین اجزای زنجیره تأمین کشاورزی، نقشی کلیدی در ایجاد ارزش افزوده، تنظیم عرضه و تقاضا، کاهش ضایعات و ارتقای رفاه مصرف‌کنندگان ایفا می‌کند. در این میان، بازار میوه شهرستان ساری به‌دلیل جایگاه محوری در تولید و توزیع محصولات باغی استان مازندران، از اهمیت اقتصادی و اجتماعی بالایی برخوردار است. بااین‌حال، این بازار با چالش‌هایی همچون نوسانات شدید قیمتی، فسادپذیری بالا، تعدد واسطه‌ها، ضعف در جریان اطلاعات و نبود سازوکارهای نوین رقابتی مواجه است که می‌تواند کارایی و رقابت‌پذیری آن را تضعیف کند. در سال‌های اخیر، رویکرد قابلیت‌های کارآفرینانه به‌عنوان چارچوبی نوین برای مواجهه با این چالش‌ها مطرح شده است؛ رویکردی که بر توانمندی‌های رفتاری و مدیریتی کنشگران بازار تأکید دارد. با وجود این، شواهد تجربی درباره نقش این قابلیت‌ها در ارتقای رقابت‌پذیری بازارهای محلی میوه، به‌ویژه در بسترهای منطقه‌ای، محدود هستند. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر بررسی میزان و نحوه تأثیر قابلیت‌های کارآفرینانه بر رقابت‌پذیری بازار میوه میدان بار شهرستان ساری است.
مواد و روش‌ها: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی است که با رویکرد پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مشتریان بازار میوه میدان بار شهرستان ساری (ادراک مشتریان از جلوه‌های بیرونی قابلیت‌های کارآفرینانه بازار) بود که به‌دلیل نامحدود بودن جامعه، حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۹۰ نفر تعیین گردید. نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی در دسترس انجام شد و داده‌ها در بازه‌های زمانی مختلف گردآوری شدند. ابزار اصلی جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظر خبرگان تأیید و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. متغیر مستقل پژوهش، قابلیت‌های کارآفرینانه شامل شش مؤلفه نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده، پیش‌تازی، رقابت‌جویی، استقلال‌طلبی و شبکه‌سازی بود که هر یک با چهار گویه سنجیده شدند. متغیر وابسته، رقابت‌پذیری بازار میوه، با چهار شاخص اصلی تنوع محصول، ثبات کیفیت، سرعت انجام معاملات و نرخ بازگشت مشتریان و در مجموع دوازده گویه اندازه‌گیری شدند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS و آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره به روش گام‌به‌گام و مدل‌سازی تحلیل مسیر استفاده گردید.
یافته ها: نتایج آزمون پایایی نشان دادند که ضریب آلفای کرونباخ کل پرسشنامه برابر با 0/89 و آلفای مربوط به متغیر رقابت‌پذیری برابر با 0/91 بودند که پایایی مطلوب ابزار اندازه‌گیری را نشان می دهند. نتایج آزمون همبستگی پیرسون وجود رابطه مثبت و معنادار بین تمامی مؤلفه‌های قابلیت‌های کارآفرینانه و رقابت‌پذیری بازار میوه را تأیید کرد. در این میان، مؤلفه‌های شبکه‌سازی و نوآوری بیشترین شدت همبستگی را با رقابت‌پذیری نشان دادند. نتایج رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام نشان دادند که چهار مؤلفه شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی وارد مدل نهایی شدند و در مجموع توانستند حدود ۵۷ درصد از واریانس رقابت‌پذیری بازار میوه را تبیین کنند. بررسی ضرایب استاندارد نشان داد که شبکه‌سازی بیشترین اثر مستقیم را بر رقابت‌پذیری داشت. نتایج تحلیل مسیر نیز مؤید آن بودند که شبکه‌سازی علاوه بر اثر مستقیم قوی، از طریق تقویت نوآوری و پیش‌تازی، اثرات غیر مستقیم قابل توجهی بر رقابت‌پذیری بازار اعمال می‌کند. در مقابل، مؤلفه‌های رقابت‌جویی و استقلال‌طلبی اگرچه اثر مستقیم معناداری نداشتند، اما از طریق مسیرهای غیرمستقیم در مدل نقش ایفا کردند.
نتیجه‌گیری: یافته‌های حاصل از تحلیل‌های همبستگی، رگرسیون و تحلیل مسیر نشان می‌دهند که رقابت‌پذیری بازار میوه با ابعاد مختلف قابلیت‌های کارآفرینانه رابطه مثبت و معناداری دارد، هرچند که شدت اثرگذاری این مؤلفه‌ها متفاوت است. نتایج رگرسیون نشان می‌دهند که شبکه‌سازی، نوآوری، ریسک‌پذیری حساب‌شده و پیش‌تازی بیشترین سهم را در تبیین تغییرات رقابت‌پذیری بازار دارند. در میان این مؤلفه‌ها، شبکه‌سازی دارای بیشترین اثر مستقیم در مدل است و می‌تواند از طریق تسهیل جریان اطلاعات و تقویت تعاملات تجاری، به بهبود عملکرد بازار کمک کند. همچنین، نوآوری با ارائه شیوه‌های جدید در عرضه، بسته‌بندی، قیمت‌گذاری و ارتباط با مشتریان می‌تواند انعطاف‌پذیری بازار را افزایش دهد. پیش‌تازی و ریسک‌پذیری حساب‌شده نیز با کمک به شناسایی فرصت‌های جدید، پاسخ‌گویی فعال‌تر به تحولات بازار را تسهیل می‌کنند. بر این اساس، تقویت مهارت‌های کارآفرینانه فعالان بازار و توسعه تعاملات و همکاری‌های تجاری می‌تواند در بهبود رقابت‌پذیری بازار میوه نقش مؤثری ایفا کند.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
