دوره 13، شماره 1 - ( بهار و تابستان 1405 )
جلد 13 شماره 1 صفحات 174-158 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Ziaabadi M, Ghanbari S, Jalalabadi L. (2026). Nonparametric Analysis of Factors Affecting the Development of Agricultural Tourism in Kerman Province. J Entrepreneurial Strategies Agric. 13(1), 158-174. doi:10.61882/jea.2026.469
URL: http://jea.sanru.ac.ir/article-1-469-fa.html
URL: http://jea.sanru.ac.ir/article-1-469-fa.html
ضیاآبادی مریم، قنبری سلیمه، جلال آبادی لیلا.(1405). تحلیل ناپارامتریک عوامل موثر بر توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان راهبردهای کارآفرینی در کشاورزی 13 (1) :174-158 10.61882/jea.2026.469
1- گروه جهانگردی و هتلداری، دانشکده گردشگری، مجتمع آموزش عالی بم، بم، ایران
چکیده: (370 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: امروزه بسیاری از کشورها به منظور دستیابی به رشد پایدار و با ثبات، صنعت گردشگری را در زمره برنامه های استراتژیک توسعه خود قرار داده اند. در این میان، گردشگری کشاورزی یکی از اشکال مختلف گردشگری است که می تواند به عنوان مکمل فعالیت های کشاورزی نقش مؤثری در کاهش ریسک کشاورزان داشته باشد. جذابیت فعالیت های کشاورزی برای گردشگران، علاوه بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق کشاورزی، منجر به ایجاد فرصت های شغلی و تنوع درآمدی در بخش کشاورزی می گردد، که در نهایت به تقویت تاب آوری کشاورزان در برابر تکانه های طبیعی و نوسان های بازار منجر خواهد شد. استان کرمان به دلیل داشتن ویژگی های منحصر به فرد تاریخی، فرهنگی و طبیعی، از قطب های اصلی گردشگری ایران محسوب می شود. این استان با در برگرفتن بیش از 11 درصد از وسعت ایران، پهناورترین استان کشور است و با دارا بودن 10 اثر ثبت شده در میراث جهانی یونسکو، 41 منطقه گردشگری و بیش از 91 اثر طبیعی و تاریخی، از ظرفیت ویژه ای در گردشگری برخوردار است. کرمان به دلیل دارا بودن اقلیم متنوع و تولید حدود 70 نوع محصول کشاورزی و داشتن بیش از 15 درصد باغات کشور، قطب مهم کشاورزی در کشور نیز به شمار می رود. علیرغم محدودیت های شدید منابع آبی، این استان توانسته است با تکیه بر کشاورزی استراتژیک و صادرات محور، نقش کلیدی در اقتصاد ملی ایفا نماید. با توجه به ماهیت چندبعدی کشاورزی، ارزیابی این بخش تنها بر مبنای شاخص های سنتی نظیر تولید و اشتغال کافی نیست، بلکه باید ابعادی مانند حفاظت از محیط زیست، ارزش های فرهنگی-معنوی و پتانسیل های تفریحی را نیز مورد توجه قرار داد. با توجه به این ظرفیت ها، گردشگری کشاورزی می تواند بستری نوین برای توسعه پایدار در این استان باشد، بنابر این، هدف پژوهش حاضر شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان، با استفاده از تحلیل ناپارامتریک سلسله مراتبی فازی است.
مواد و روش ها: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، دارای رویکرد ترکیبی است. برای دستیابی به هدف پژوهش، 28 خبره در حوزه های گردشگری و کشاورزی در استان کرمان، شامل کارشناسان و فعالان این حوزه ها و اساتید دانشگاهی، به روش هدفمند در سال 1404 انتخاب شدند. فرایند پژوهش در دو مرحله اجرا گردید. در مرحله نخست، از طریق مرور مطالعات پیشین و انجام مصاحبه با خبرگان، عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی شناسایی و بومی سازی شدند. در مرحله دوم، عوامل شناسایی شده با استفاده از ابزار پرسشنامه و با به کارگیری ماتریس مقایسات زوجی و روش تحلیل سلسله مراتبی فازی، رتبه بندی شدند. جهت تحلیل داده ها از نرم افزارهای آماری Excel، Spss و Expert choice استفاده شد.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان دادند که ابعاد اصلی توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان از اولویت اول تا چهارم به ترتیب شامل ابعاد کالبدی-نهادی، محیطی، اقتصادی و اجتماعی بودند. بعد از اولویت بندی ابعاد اصلی، معیارها و زیرمعیارها رتبه بندی شدند. در بعد کالبدی-نهادی، «معیار زیرساخت های توسعه گردشگری کشاورزی» با تمرکز بر خدمات زیرساختی، مدیریت مصرف آب و ظرفیت پذیرش گردشگر، رتبه اول را به خود اختصاص داد. در بعد محیطی؛ «معیار جاذبه های منطقه» با تأکید بر فاصله مناطق کشاورزی از مناطق شهری، «معیار کیفیت محیط زیست» با تأکید بر بهداشت محیط و «معیار منظر کشاورزی» با تمرکز بر خشکسالی و فرسایش، به ترتیب در رتبه های اول تا سوم قرار گرفتند. در بعد اقتصادی، «معیار خدمات اقامت و غذا» با تأکید بر وجود این خدمات در نزدیکی مزارع و «معیار ساختار اقتصادی منطقه» با تمرکز بر تقاضای گردشگری کشاورزی، رتبه های برتر بودند. در نهایت در بعد اجتماعی، «خدمات امنیتی و خدمات فرهنگی»، رتبه های اول و دوم را به خود اختصاص دادند.
نتیجه گیری: علی رغم وجود مزایای گوناگون گردشگری کشاورزی برای کشاورزان و گردشگران، در استان کرمان گردشگری کشاورزی توسعه چندانی نداشته است. نتایج حاصل از رتبه بندی زیرمعیارها، معیارها و ابعاد مختلف گردشگری کشاورزی نشان می دهد، وجود خدمات زیرساختی و ارتباطی از جمله وجود جاده های مناسب و شبکه اینترنت و تلفن در مناطق هدف، از مهمترین عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی هستند. بر این اساس، پیشنهاد می شود که سیاستگذاران حوزه های گردشگری و کشاورزی با تمرکز بر ارتقای این زیرساخت ها، بستر لازم برای تسهیل دسترسی به مناطق گردشگری و افزایش جذب گردشگر را فراهم نمایند. اولویت بالای معیار امنیت مناطق کشاورزی برای ساکنان و گردشگران، نشان دهنده اهمیت این معیار برای هر دو گروه ذینفعان است. بر این اساس، علاوه بر تأمین امنیت توسط نهادهای ذیربط، مشارکت افراد بومی در ارتقای امنیت مناطق کشاورزی، می تواند گامی مؤثر در توسعه گردشگری کشاورزی محسوب شود. برنامه ریزی و بسترسازی جهت جذب سرمایه گذاران بخش خصوصی در فعالیت های گردشگری کشاورزی به ویژه در مناطق کشاورزی نزدیک به مراکز شهری، فرصتی استراتژیک برای کارآفرینی، افزایش درآمد و کاهش مهاجرت به شمار می رود. با توجه به نقش تعیین کننده جاذبه های منطقه در جذب گردشگر، تنوع بخشی به این جاذبه ها، از طریق برگزاری رویدادهای فرهنگی و ورزشی خاص، نیازمند برنامه ریزی هدفمند است. همچنین، بهبود خدمات رفاهی اعم از اقامت و غذا و آموزش مفاهیم گردشگری کشاورزی به کشاورزان و گردشگران، از الزامات توسعه در این زمینه است.
مقدمه و هدف: امروزه بسیاری از کشورها به منظور دستیابی به رشد پایدار و با ثبات، صنعت گردشگری را در زمره برنامه های استراتژیک توسعه خود قرار داده اند. در این میان، گردشگری کشاورزی یکی از اشکال مختلف گردشگری است که می تواند به عنوان مکمل فعالیت های کشاورزی نقش مؤثری در کاهش ریسک کشاورزان داشته باشد. جذابیت فعالیت های کشاورزی برای گردشگران، علاوه بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق کشاورزی، منجر به ایجاد فرصت های شغلی و تنوع درآمدی در بخش کشاورزی می گردد، که در نهایت به تقویت تاب آوری کشاورزان در برابر تکانه های طبیعی و نوسان های بازار منجر خواهد شد. استان کرمان به دلیل داشتن ویژگی های منحصر به فرد تاریخی، فرهنگی و طبیعی، از قطب های اصلی گردشگری ایران محسوب می شود. این استان با در برگرفتن بیش از 11 درصد از وسعت ایران، پهناورترین استان کشور است و با دارا بودن 10 اثر ثبت شده در میراث جهانی یونسکو، 41 منطقه گردشگری و بیش از 91 اثر طبیعی و تاریخی، از ظرفیت ویژه ای در گردشگری برخوردار است. کرمان به دلیل دارا بودن اقلیم متنوع و تولید حدود 70 نوع محصول کشاورزی و داشتن بیش از 15 درصد باغات کشور، قطب مهم کشاورزی در کشور نیز به شمار می رود. علیرغم محدودیت های شدید منابع آبی، این استان توانسته است با تکیه بر کشاورزی استراتژیک و صادرات محور، نقش کلیدی در اقتصاد ملی ایفا نماید. با توجه به ماهیت چندبعدی کشاورزی، ارزیابی این بخش تنها بر مبنای شاخص های سنتی نظیر تولید و اشتغال کافی نیست، بلکه باید ابعادی مانند حفاظت از محیط زیست، ارزش های فرهنگی-معنوی و پتانسیل های تفریحی را نیز مورد توجه قرار داد. با توجه به این ظرفیت ها، گردشگری کشاورزی می تواند بستری نوین برای توسعه پایدار در این استان باشد، بنابر این، هدف پژوهش حاضر شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان، با استفاده از تحلیل ناپارامتریک سلسله مراتبی فازی است.
مواد و روش ها: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، دارای رویکرد ترکیبی است. برای دستیابی به هدف پژوهش، 28 خبره در حوزه های گردشگری و کشاورزی در استان کرمان، شامل کارشناسان و فعالان این حوزه ها و اساتید دانشگاهی، به روش هدفمند در سال 1404 انتخاب شدند. فرایند پژوهش در دو مرحله اجرا گردید. در مرحله نخست، از طریق مرور مطالعات پیشین و انجام مصاحبه با خبرگان، عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی شناسایی و بومی سازی شدند. در مرحله دوم، عوامل شناسایی شده با استفاده از ابزار پرسشنامه و با به کارگیری ماتریس مقایسات زوجی و روش تحلیل سلسله مراتبی فازی، رتبه بندی شدند. جهت تحلیل داده ها از نرم افزارهای آماری Excel، Spss و Expert choice استفاده شد.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان دادند که ابعاد اصلی توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان از اولویت اول تا چهارم به ترتیب شامل ابعاد کالبدی-نهادی، محیطی، اقتصادی و اجتماعی بودند. بعد از اولویت بندی ابعاد اصلی، معیارها و زیرمعیارها رتبه بندی شدند. در بعد کالبدی-نهادی، «معیار زیرساخت های توسعه گردشگری کشاورزی» با تمرکز بر خدمات زیرساختی، مدیریت مصرف آب و ظرفیت پذیرش گردشگر، رتبه اول را به خود اختصاص داد. در بعد محیطی؛ «معیار جاذبه های منطقه» با تأکید بر فاصله مناطق کشاورزی از مناطق شهری، «معیار کیفیت محیط زیست» با تأکید بر بهداشت محیط و «معیار منظر کشاورزی» با تمرکز بر خشکسالی و فرسایش، به ترتیب در رتبه های اول تا سوم قرار گرفتند. در بعد اقتصادی، «معیار خدمات اقامت و غذا» با تأکید بر وجود این خدمات در نزدیکی مزارع و «معیار ساختار اقتصادی منطقه» با تمرکز بر تقاضای گردشگری کشاورزی، رتبه های برتر بودند. در نهایت در بعد اجتماعی، «خدمات امنیتی و خدمات فرهنگی»، رتبه های اول و دوم را به خود اختصاص دادند.
نتیجه گیری: علی رغم وجود مزایای گوناگون گردشگری کشاورزی برای کشاورزان و گردشگران، در استان کرمان گردشگری کشاورزی توسعه چندانی نداشته است. نتایج حاصل از رتبه بندی زیرمعیارها، معیارها و ابعاد مختلف گردشگری کشاورزی نشان می دهد، وجود خدمات زیرساختی و ارتباطی از جمله وجود جاده های مناسب و شبکه اینترنت و تلفن در مناطق هدف، از مهمترین عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی هستند. بر این اساس، پیشنهاد می شود که سیاستگذاران حوزه های گردشگری و کشاورزی با تمرکز بر ارتقای این زیرساخت ها، بستر لازم برای تسهیل دسترسی به مناطق گردشگری و افزایش جذب گردشگر را فراهم نمایند. اولویت بالای معیار امنیت مناطق کشاورزی برای ساکنان و گردشگران، نشان دهنده اهمیت این معیار برای هر دو گروه ذینفعان است. بر این اساس، علاوه بر تأمین امنیت توسط نهادهای ذیربط، مشارکت افراد بومی در ارتقای امنیت مناطق کشاورزی، می تواند گامی مؤثر در توسعه گردشگری کشاورزی محسوب شود. برنامه ریزی و بسترسازی جهت جذب سرمایه گذاران بخش خصوصی در فعالیت های گردشگری کشاورزی به ویژه در مناطق کشاورزی نزدیک به مراکز شهری، فرصتی استراتژیک برای کارآفرینی، افزایش درآمد و کاهش مهاجرت به شمار می رود. با توجه به نقش تعیین کننده جاذبه های منطقه در جذب گردشگر، تنوع بخشی به این جاذبه ها، از طریق برگزاری رویدادهای فرهنگی و ورزشی خاص، نیازمند برنامه ریزی هدفمند است. همچنین، بهبود خدمات رفاهی اعم از اقامت و غذا و آموزش مفاهیم گردشگری کشاورزی به کشاورزان و گردشگران، از الزامات توسعه در این زمینه است.
فهرست منابع
1. Ahmadi, M. A. S., Shirmohammadi, Y., Amini, M. T., & Haddadzadeh, M. (2024). Designing and explaining of strategic entrepreneurship model in the agritourism industry. Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture, 10(2), 128-146. [In Persian] [DOI:10.61186/jea.10.20.120]
2. Amiri Dowrhooni, G., Torabi Farsani, N., Farhadi Uonaki, M., & Karami Dehkordi, M. (2025). Identification of Agricultural Events, Businesses and Landscapes in Chaharmahal and Bakhtiari Province. Tourism and Leisure Time, 10(19), 163-184. [DOI:10.22133/tlj.2025.479841.1211 [In Persian]]
3. Ammirato, S., Felicetti, A. M., Raso, C., Pansera, B. A., & Violi, A. (2020). Agritourism and sustainability: What we can learn from a systematic literature review. Sustainability, 12(22), 9575. [DOI:10.3390/su12229575]
4. Baipai, R., Chikuta, O., Gandiwa, E., & Mutanga, C. N. (2023). A framework for sustainable agritourism development in Zimbabwe. Cogent Social Sciences, 9(1), 2201025. [DOI:10.1080/23311886.2023.2201025]
5. Bazrafshan, M., & Samani, S. (2019). Factors influencing the development of agritourism (Case study: Jahrom City). Tourism Management Studies, 14(47), 193-220. [DOI:10.22054/tms.2019.10612 [In Persian]]
6. Brune, S., Knollenberg, W., Stevenson, K. T., Barbieri, C., & Schroeder-Moreno, M. (2021). The influence of agritourism experiences on consumer behavior toward local food. Journal of Travel Research, 60(6), 1318-1332. [DOI:10.1177/0047287520938869]
7. Chang, D.-Y. (1996). Applications of the extent analysis method on fuzzy AHP. European Journal of Operational Research, 95(3), 649-655. [DOI:10.1016/0377-2217(95)00300-2]
8. Chiodo, E., Fantini, A., Dickes, L., Arogundade, T., Lamie, R. D., Assing, L., Stewart, C., & Salvatore, R. (2019). Agritourism in mountainous regions-Insights from an international perspective. Sustainability, 11(13), 3715. [DOI:10.3390/su11133715]
9. Daliri, H. (2021). The role of agritourism on the development of agricultural activities in Golestan province. Agricultural Economics, 15(4), 129-154. [In Persian]
10. Fotoohi, M., Hosseini Nia, G., & Sajjadi, S. M. (2021). Effects of agro tourism on rural entrepreneurship development with a focus on sustainable development: a case study:(significant villages of Yazd Province). The Journal of Geographical Research on Desert Areas, 9(2), 245-267. [In Persian]
11. Henzel, A., dos Anjos, F. S., & Guarino, E. D. (2024). The multifunctionality of rural space: agriculture and pedagogical rural tourism in the southernmost region of Brazil. Societal Impacts, 4, 100084. [DOI:10.1016/j.socimp.2024.100084]
12. Hesam, M., & Mahmoodi Chenari, H. (2023). The effects of agricultural rituals on tourism development in Iran. Human Geography Research, 55(2), 63-76. [DOI:10.22059/jhgr.2022.331716.1008386 [In Persian]]
13. Karimi, S. (2021). The Study of Villagers Life Quality Impact of Natanz District on the Product of Rural-Agriculture Tourism. Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture, 8(15), 89-99. https://doi.org/ 10.52547/jea.8.15.89. [In Persian]
https://doi.org/10.52547/jea.8.15.89 [DOI:10.52547/jea.8.15.89. [In Persian]]
14. Liu, X., & Li, Y. (2025). The impact of agriculture-tourism integration on common prosperity: Evidence from the urban-rural income gap. Economic Analysis and Policy, 89, 90-106. [DOI:10.1016/j.eap.2025.10.008]
15. Lupi, C., Giaccio, V., Mastronardi, L., Giannelli, A., & Scardera, A. (2017). Exploring the features of agritourism and its contribution to rural development in Italy. Land use policy, 64, 383-390. [DOI:10.1016/j.landusepol.2017.03.002]
16. Mahmoodi, M., Roman, M., & Prus, P. (2022). Features and challenges of agritourism: Evidence from Iran and Poland. Sustainability, 14(8), 4555. [DOI:10.3390/su14084555]
17. Mironkina, A. Y., Kharitonov, S., Podkovyrov, I. Y., Zueva, V. Y., & Streltsova, V. (2022). Russian agritourism: ways of development and generating income. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. [DOI:10.1088/1755-1315/953/1/012039]
18. Panca, C. M. A., Arévalo, J. E. S. C., & Apaza, S. A. (2020). Agritourism: Alternative for sustainable rural development. Dominio de las Ciencias, 6(5), 207-227.
19. Ranjbar, S., Mehdizadeh, H., & Shiri, N. (2024). Identifying and Prioritizing Strategies for the Development of Olive Cultivation: Toward the Sustainable Agribusiness Development. Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture, 11(2), 36-53. [DOI:10.61186/jea.11.2.36]
20. Sangnak, D. (2025). Sustainable tourism development in Thailand: The role of agricultural tourism and government support for SMEs. Sustainable Futures, 9, 100782. [DOI:10.1016/j.sftr.2025.100782]
21. Saunders, M., Lewis, P., & Thornhill, A. (2003). Research methods forbusiness students. Essex: Prentice Hall: Financial Times.
22. Sgroi, F., Donia, E., & Mineo, A. M. (2018). Agritourism and local development: A methodology for assessing the role of public contributions in the creation of competitive advantage. Land Use Policy, 77, 676-682. [DOI:10.1016/j.landusepol.2018.06.021]
23. Soleimani, S., & Momeni, S. (2022). Agritourism: A Strategy in the Tourism Sustainable Development of Rural Communities (Case Study: Dulab Village, Kurdistan, Iran). Journal of Sustainable Rural Development, 6(2), 225-236. [In Persian]
24. Togaymurodov, E., Roman, M., & Prus, P. (2023). Opportunities and directions of development of agritourism: Evidence from Samarkand Region. Sustainability, 15(2), 981. [DOI:10.3390/su15020981]
25. Vital, K., Uladzimir, G., Alena, P., & Ina, S. (2020). Sustainable development modeling of agritourism clusters. Management Theory & Studies for Rural Business & Infrastructure Development, 42(2). [DOI:10.15544/mts.2020.12]
26. Zadeh, L. A. (1996). Towards a theory of fuzzy systems. Fuzzy sets, fuzzy logic, and fuzzy systems: selected papers by Lotfi A. Zadeh, 83-104. [DOI:10.1142/9789814261302_0007]
27. Ziaabadi, M., & Ghanbari, S. (2022). Strategic planning of agricultural entrepreneurship development in Kerman province (application of fuzzy hierarchical analysis and SWOT). Journal of Entrepreneurial Strategies in Agriculture, 9(18), 68-81.
https://doi.org/10.52547/jea.9.18.68 [DOI:10.52547/jea.9.18.68 [In Persian]]
28. Ziaabadi, M., Malakootian, M., Zare Mehrjerdi, M. R., Jalaee, S. A., & Mehrabi Boshrabadi, H. (2017). How to use composite indicator and linear programming model for determine sustainable tourism. Journal of Environmental Health Science and Engineering, 15(1), 9. [DOI:10.1186/s40201-017-0271-5]
29. Ziaabadi, M., Mehrjerdi, M., Jalaee, S. A., & Boshrabadi, H. (2019). Potentiometric sustainability of agricultural tourism in selected cities of Kerman province. Agricultural Economics, 13(3), 57-85. [DOI:10.22034/iaes.2019.111098.1709 [In Persian]]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
