بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه مدیریت توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
چکیده: (1613 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: بخش کشاورزی، محور امنیت غذایی و محرک اصلی توسعه اقتصادی بسیاری از کشورها از جمله ایران است. این بخش در ایران منبع اصلی مواد خام صنایع تبدیلی و همچنین صادرات غیر نفتی است و نقشی کلیدی در اقتصاد ملی دارد. با وجود اهمیت حیاتی این بخش، کشاورزی ایران با چالشهای جدی از جمله رشد جمعیت، کمبود منابع آب و خاک، تغییرات اقلیمی، آلودگی محیط زیست و رقابت شدید در بازارهای جهانی روبهروست. کارآفرینی کشاورزی، راهکاری کلیدی برای غلبه بر چالشهای کشاورزی است که با ایجاد مشاغل نو و ارائه خدمات به سایر کشاورزان، مانند مشاوره تخصصی، خدمات مکانیزاسیون و ارائه تجهیزات مناسب، به تنوع تولید، افزایش درآمد، بهبود کیفیت زندگی روستاییان، توانمندسازی جوانان، کاهش مهاجرت و فقر و در نهایت توسعه پایدار میانجامد. با این حال، فعالیت بیشتر کارآفرینان کشاورزی در استان کهگیلویه و بویراحمد در سطح خرد آن ها را با محدودیتهایی در دسترسی به بازار، فناوری، سرمایه و شبکههای حمایتی مواجه ساخته است. این محدودیتها باعث ضعف رقابتپذیری، عدم پایداری اقتصادی و وابستگی به کمکهای دولتی میشوند. در مقابل، کارآفرینان بزرگمقیاس با داشتن قدرت تصمیمگیری مستقل، استفاده از فناوریهای نوین، دسترسی به بازارهای گسترده و مدیریت حرفهای، در مواجهه با چالشهای بخش کشاورزی موفقتر هستند. لذا، افزایش مقیاس کسب و کار کارآفرینان کشاورزی میتواند به عنوان یک راهبرد کلیدی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی روستایی مطرح شود. با توجه به فقدان مطالعات کافی در خصوص عوامل مؤثر بر مقیاس این کسب و کارها، به ویژه در مناطق محروم مانند استان کهگیلویه و بویراحمد که علیرغم برخورداری از ظرفیتهای نیروی انسانی، منابع طبیعی و پیشینه غنی فرهنگی دارای نرخ بالای بیکاری است، این پژوهش به شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه مقیاس فعالیت در کسب و کارهای کشاورزان کارآفرین (خرد مقیاس و بزرگ مقیاس) و ارائه راهکارهایی جهت بهبود وضعیت آنان در این استان میپردازد.
مواد و روشها: این پژوهش با استفاده از روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل 90 بهرهبردار کارآفرین بود که از طریق روش نمونهگیری تصادفی طبقهای با انتساب متناسب، 73 نفر (61 بزرگ مقیاس و 12 خرد مقیاس) به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه محققساختهای بود که روایی آن با نظر متخصصان این حوزه تأیید شد. پایایی پرسشنامه با استفاده از پیشآزمون و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. جهت تأیید ساختار عاملی متغیرهای بستر حمایتی و دستهبندی گویهها در زیرمؤلفههای مناسب، از تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. دادهها با استفاده از تحلیل تشخیصی و تحلیل مسیر، جهت تحلیل عوامل مؤثر بر مقیاس کسب و کار کارآفرینان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافتهها: در این پژوهش، با استفاده از تحلیل تشخیصی، عوامل تمایزدهندهی کشاورزان کارآفرین خرد و بزرگ مقیاس مورد بررسی قرار گرفتند. ارزش محصول (ضریب استاندارد 0/68)، دانش (0/66) و دسترسی به فناوری (0/50) بیشترین تأثیر مثبت را بر مقیاس بزرگتر کسب و کار داشتند. متغیرهای انگیزش (0/37) و مهارت (0/15) نیز در رده های بعدی قرار گرفته اند. برعکس، بستر حمایتی (0/49-)، بازار محور بودن (0/24-)، و رابطه تعاملی با مشتری (0/19-)، خلاقیت (0/11-) و فشار اجتماعی (0/06-) با مقیاس کسب و کار تأثیر منفی داشتند. یافته ها نشان میدهند که کشاورزان بزرگ مقیاس، محصولات با ارزشتر تولید میکنند و از دانش، مهارت، انگیزه و دسترسی به فناوری بیشتری برخوردارند. در مقابل، کشاورزان خرد مقیاس تحت تأثیر فشارهای اجتماعی بیشتر، روابط تعاملی ضعیفتر با مشتریان، عملکرد ضعیفتر در بازارمحوری، و دسترسی محدودتر به بازارهای بزرگتر قرار دارند. همچنین، آن ها خلاقیت کمتری دارند و از بستر حمایتی ضعیفتری برخوردارند. ماتریس ساختاری نیز تأیید میکند که ارزش محصول و دسترسی به فناوری از مهمترین عوامل تمایز هستند.
نتیجهگیری: تحلیل یافتههای پژوهش نشان داد که عوامل ارزش محصول، دانش و دسترسی به فناوری به ترتیب مهمترین متغیرهای تمایزدهنده بین کشاورزان کارآفرین خرد مقیاس و بزرگ مقیاس در استان کهگیلویه و بویراحمد هستند. بنابراین، برای توسعه مقیاس کسب و کار کارآفرینان کشاورزی، راهکارهایی هم چون، افزایش ارزش افزوده محصول برنج از طریق فعالیت در واحدهای فرآوری و بستهبندی، استفاده از تکنیکهای کشت بدون خاک و افزایش کیفیت محصولات از طریق گواهیهای استاندارد در واحدهای گلخانه، افزایش دسترسی به ماشینآلات کشاورزی هوشمند از طریق تسهیلات دولتی در بخش باغداری، ایجاد شبکههای یادگیری مشترک و استفاده از سامانههای مدیریت دامپروری دیجیتالی در بخش دامداری توصیه میگردد. همچنین، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی در میان کارآفرینان خرد مقیاس، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی، حمایتهای آموزشی و مالی، ایجاد فرصتهای مشترک با کارآفرینان بزرگ مقیاس و در میان کارآفرینان بزرگ مقیاس، سرمایهگذاری در نوسازی ماشینآلات و اتوماسیون کشاورزی، توسعه برندهای محلی و صادراتی و همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی توصیه میشود.
مقدمه و هدف: بخش کشاورزی، محور امنیت غذایی و محرک اصلی توسعه اقتصادی بسیاری از کشورها از جمله ایران است. این بخش در ایران منبع اصلی مواد خام صنایع تبدیلی و همچنین صادرات غیر نفتی است و نقشی کلیدی در اقتصاد ملی دارد. با وجود اهمیت حیاتی این بخش، کشاورزی ایران با چالشهای جدی از جمله رشد جمعیت، کمبود منابع آب و خاک، تغییرات اقلیمی، آلودگی محیط زیست و رقابت شدید در بازارهای جهانی روبهروست. کارآفرینی کشاورزی، راهکاری کلیدی برای غلبه بر چالشهای کشاورزی است که با ایجاد مشاغل نو و ارائه خدمات به سایر کشاورزان، مانند مشاوره تخصصی، خدمات مکانیزاسیون و ارائه تجهیزات مناسب، به تنوع تولید، افزایش درآمد، بهبود کیفیت زندگی روستاییان، توانمندسازی جوانان، کاهش مهاجرت و فقر و در نهایت توسعه پایدار میانجامد. با این حال، فعالیت بیشتر کارآفرینان کشاورزی در استان کهگیلویه و بویراحمد در سطح خرد آن ها را با محدودیتهایی در دسترسی به بازار، فناوری، سرمایه و شبکههای حمایتی مواجه ساخته است. این محدودیتها باعث ضعف رقابتپذیری، عدم پایداری اقتصادی و وابستگی به کمکهای دولتی میشوند. در مقابل، کارآفرینان بزرگمقیاس با داشتن قدرت تصمیمگیری مستقل، استفاده از فناوریهای نوین، دسترسی به بازارهای گسترده و مدیریت حرفهای، در مواجهه با چالشهای بخش کشاورزی موفقتر هستند. لذا، افزایش مقیاس کسب و کار کارآفرینان کشاورزی میتواند به عنوان یک راهبرد کلیدی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی روستایی مطرح شود. با توجه به فقدان مطالعات کافی در خصوص عوامل مؤثر بر مقیاس این کسب و کارها، به ویژه در مناطق محروم مانند استان کهگیلویه و بویراحمد که علیرغم برخورداری از ظرفیتهای نیروی انسانی، منابع طبیعی و پیشینه غنی فرهنگی دارای نرخ بالای بیکاری است، این پژوهش به شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه مقیاس فعالیت در کسب و کارهای کشاورزان کارآفرین (خرد مقیاس و بزرگ مقیاس) و ارائه راهکارهایی جهت بهبود وضعیت آنان در این استان میپردازد.
مواد و روشها: این پژوهش با استفاده از روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل 90 بهرهبردار کارآفرین بود که از طریق روش نمونهگیری تصادفی طبقهای با انتساب متناسب، 73 نفر (61 بزرگ مقیاس و 12 خرد مقیاس) به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه محققساختهای بود که روایی آن با نظر متخصصان این حوزه تأیید شد. پایایی پرسشنامه با استفاده از پیشآزمون و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. جهت تأیید ساختار عاملی متغیرهای بستر حمایتی و دستهبندی گویهها در زیرمؤلفههای مناسب، از تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. دادهها با استفاده از تحلیل تشخیصی و تحلیل مسیر، جهت تحلیل عوامل مؤثر بر مقیاس کسب و کار کارآفرینان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافتهها: در این پژوهش، با استفاده از تحلیل تشخیصی، عوامل تمایزدهندهی کشاورزان کارآفرین خرد و بزرگ مقیاس مورد بررسی قرار گرفتند. ارزش محصول (ضریب استاندارد 0/68)، دانش (0/66) و دسترسی به فناوری (0/50) بیشترین تأثیر مثبت را بر مقیاس بزرگتر کسب و کار داشتند. متغیرهای انگیزش (0/37) و مهارت (0/15) نیز در رده های بعدی قرار گرفته اند. برعکس، بستر حمایتی (0/49-)، بازار محور بودن (0/24-)، و رابطه تعاملی با مشتری (0/19-)، خلاقیت (0/11-) و فشار اجتماعی (0/06-) با مقیاس کسب و کار تأثیر منفی داشتند. یافته ها نشان میدهند که کشاورزان بزرگ مقیاس، محصولات با ارزشتر تولید میکنند و از دانش، مهارت، انگیزه و دسترسی به فناوری بیشتری برخوردارند. در مقابل، کشاورزان خرد مقیاس تحت تأثیر فشارهای اجتماعی بیشتر، روابط تعاملی ضعیفتر با مشتریان، عملکرد ضعیفتر در بازارمحوری، و دسترسی محدودتر به بازارهای بزرگتر قرار دارند. همچنین، آن ها خلاقیت کمتری دارند و از بستر حمایتی ضعیفتری برخوردارند. ماتریس ساختاری نیز تأیید میکند که ارزش محصول و دسترسی به فناوری از مهمترین عوامل تمایز هستند.
نتیجهگیری: تحلیل یافتههای پژوهش نشان داد که عوامل ارزش محصول، دانش و دسترسی به فناوری به ترتیب مهمترین متغیرهای تمایزدهنده بین کشاورزان کارآفرین خرد مقیاس و بزرگ مقیاس در استان کهگیلویه و بویراحمد هستند. بنابراین، برای توسعه مقیاس کسب و کار کارآفرینان کشاورزی، راهکارهایی هم چون، افزایش ارزش افزوده محصول برنج از طریق فعالیت در واحدهای فرآوری و بستهبندی، استفاده از تکنیکهای کشت بدون خاک و افزایش کیفیت محصولات از طریق گواهیهای استاندارد در واحدهای گلخانه، افزایش دسترسی به ماشینآلات کشاورزی هوشمند از طریق تسهیلات دولتی در بخش باغداری، ایجاد شبکههای یادگیری مشترک و استفاده از سامانههای مدیریت دامپروری دیجیتالی در بخش دامداری توصیه میگردد. همچنین، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی در میان کارآفرینان خرد مقیاس، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی، حمایتهای آموزشی و مالی، ایجاد فرصتهای مشترک با کارآفرینان بزرگ مقیاس و در میان کارآفرینان بزرگ مقیاس، سرمایهگذاری در نوسازی ماشینآلات و اتوماسیون کشاورزی، توسعه برندهای محلی و صادراتی و همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی توصیه میشود.
واژههای کلیدی: تحلیل تشخیصی، تحلیل مسیر، کارآفرینی کشاورزی، کسب و کار خرد مقیاس، کارآفرین بزرگ مقیاس، مقیاس کسب و کار
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
