بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- گروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
2- مرکز کارآفرینی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
2- مرکز کارآفرینی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
چکیده: (259 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: امروزه جوامع بشری با چالشهای متفاوتی از جمله تغییر اقلیم و گرمایش جهانی، تخریب محیط زیست و تأمین امنیت غذایی رو به رو هستند. یکی از رویکردهایی که در دهههای اخیر برای کاهش اثرات منفی عوامل اقلیمی و ارتقای بهرهوری تولیدات کشاورزی مطرح شده است، استفاده از پوششهای توری است که با ایجاد شرایط خرداقلیمی مطلوب، باعث بهبود شرایط کشت و رشد گیاهان می شوند. بنا بر این، نقش اثر خرداقلیمی پوشش های توری در کشت سویا، پتانسیل افزایش عملکرد در واحد سطح و به تبع آن افزایش میزان درآمد، بهبود وضعیت کسب و کار و افزایش رونق اقتصادی برای کشاورزان را به همراه خواهد داشت.
مواد و روش ها: به منظور ارزیابی اثر خرداقلیمی پوشش های توری بر عملکرد کمی و کیفی سویا و درآمد کشاورزان، آزمایشی بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. منطقه مورد مطالعه در موقعیت جغرافیایی با طول و عرض به ترتیب با (53° 00´ E) و (36° 33´ N) واقع شده است. شرایط آب و هوایی محل آزمایش بر اساس سیستم طبقه بندی اقلیمی گسترش یافته دومارتن، معتدل مرطوب است. تیمارهای آزمایش شامل (بدون پوشش توری (شاهد)، پوشش های توری 30 درصد، 50 درصد و 80 درصد ممانعت از عبور نور) بودند. روش آبیاری سطحی بود و از تانسیومتر برای پایش رطوبت خاک استفاده شد. به این ترتیب، زمانی که رطوبت خاک به 70 درصد میرسید (SWC = 70)، آبیاری انجام میگرفت. برای ارزیابی عملکرد کمی سویا، صفاتی از جمله؛ ارتفاع گیاه، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، زیست توده، شاخص برداشت و عملکرد دانه اندازه گیری شدند و برای عملکرد کیفی، محتوای پروتئین محلول و میزان روغن دانه مورد سنجش قرار گرفتند. میزان بهره وری آب نیز در حالت های (بهره وری آب بر حسب آبیاری) WPI، (بهره وری آب بر حسب مجموع بارندگی و آبیاری) WPI + P و (بهره وری بر حسب تبخیر) WPET بررسی شد. ارزیابی اقتصادی پوشش های توری در کشت سویا نیز با استفاده از شاخص های NBPD، BPD و نسبت های P/C و B/C انجام گرفت.
یافته ها: افزایش شدت سایه دهی در پوشش های توری، کاهش تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه و زیست توده را به همراه داشت. بیشترین میانگین تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف در تیمار پوشش توری 30 درصد مشاهده شد اما با افزایش شدت سایه دهی در پوشش های 50 و 80 درصد، دچار کاهش قابل توجهی شد. همچنین، بیشترین و کمترین میانگین زیستتوده در پوشش های توری 30 و 80 درصد به ترتیب برابر 5500 و 3800 کیلوگرم در هکتار بودند. ارتباط عملکرد دانه و زیست توده سویا نشانگر وجود رابطهی مستقیم و مثبت بین زیست توده و عملکرد دانه بود که در نهایت، منجر به کاهش چشمگیری در عملکرد دانه گردید (وجود همبستگی مثبت میان اجزای عملکرد با عملکرد دانه). در مقابل، بیشترین میانگین ارتفاع گیاه در تیمار پوشش توری 80 درصد مشاهده شد که نسبت به پوشش های توری 30 و 50 درصد، میزان عملکرد دانه کمتری را به خود اختصاص داد. همچنین، بیشترین مقدار شاخص برداشت مربوط به تیمارهای پوشش توری 80 و 50 درصد به ترتیب با 23/4 و 23/6 درصد بود و کمترین مقدار آن در تیمار شاهد با 19/3 درصد مشاهده شد (وجود همبستگی منفی ارتفاع گیاه و شاخص برداشت با عملکرد دانه). عملکرد دانه در پوشش توری 30 درصد نسبت به تیمار شاهد (1066/7 کیلوگرم در هکتار) با افزایش 10 درصدی همراه بود. در حالی که عملکرد دانه در پوششهای توری 50 درصد و 80 درصد به ترتیب 9 و 16 درصد کاهش یافت. بیشترین محتوای پروتئین محلول مربوط به تیمارهای شاهد و پوشش توری 30 درصد با 41/8 و 41/4 میکرو گرم بر گرم بود و بالاترین میزان روغن دانه در تیمار پوشش توری 30 درصد با 0/93 درصد مشاهده شد. این در حالی بود که کمترین میزان پروتئین محلول و میزان روغن دانه را تیمار پوشش توری 80 درصد، به ترتیب با 32/2 میکرو گرم بر گرم و 0/78 درصد به خود اختصاص داد. همچنین، نتایج حاکی از برتری تیمار پوشش توری 30 درصد در میزان بهره وری آب WPI، WPI+P و WPET در مقایسه با سایر تیمارها به ویژه تیمار شاهد بودند. در واقع، کاهش چشمگیر عملکرد دانه در تیمارهای پوشش توری 50 و 80 درصد به قدری بود که حتی با کاهش میزان آب مصرفی (آبیاری)، باز هم میزان بهره وری کمتری را در مقایسه با تیمار پوشش توری 30، نشان دادند، اما در مقایسه با تیمار شاهد، میزان بهرهوری آب بهویژه در حالتهای WPI و WPI+P بالاتر بود. بر اساس نتایج، بیشترین مقدار شاخص های NBPD و BPD در پوشش توری 30 درصد، به ترتیب با 804653 و 819163 میلیون ریال بر متر مکعب مشاهده شد. همچنین، بیشترین مقدار نسبت های P/C و B/C مربوط به پوشش توری 30 درصد بود و کمترین آن ها نیز در تیمار شاهد مشاهده شد.
نتیجه گیری: سایه دهی با پوشش های توری مختلف، عملکرد کمی و کیفی سویا را به طور قابل توجه و چشمگیری تحت تأثیر قرار داد و نتایج متفاوتی را نشان دادند. در مقایسه با تیمار شاهد، پوشش توری 30 درصد با افزایش عملکرد دانه برتری محسوسی را نسبت به پوشش های توری 50 و 80 درصد داشت. همچنین، بیشترین میزان بهره وری آب در شرایطی حاصل گردید که از پوشش توری 30 درصد استفاده شد. ارزیابی شاخص های اقتصادی کاربرد پوشش های توری نیز دال بر برتری پوشش توری 30 درصد در مقایسه یا سایر تیمارها بود. بنا بر این، می توان این گونه اظهار داشت که بهره گیری از پوشش توری 30 درصد در کشت سویا می تواند با تغییر در خرداقلیم پیرامون گیاه، راهکاری راهبردی و در عین حال ساده و عملیاتی در راستای افزایش تولید در واحد سطح، ارتقاء درآمد کشاورزان و دستیابی به تولید پایدار باشد.
مقدمه و هدف: امروزه جوامع بشری با چالشهای متفاوتی از جمله تغییر اقلیم و گرمایش جهانی، تخریب محیط زیست و تأمین امنیت غذایی رو به رو هستند. یکی از رویکردهایی که در دهههای اخیر برای کاهش اثرات منفی عوامل اقلیمی و ارتقای بهرهوری تولیدات کشاورزی مطرح شده است، استفاده از پوششهای توری است که با ایجاد شرایط خرداقلیمی مطلوب، باعث بهبود شرایط کشت و رشد گیاهان می شوند. بنا بر این، نقش اثر خرداقلیمی پوشش های توری در کشت سویا، پتانسیل افزایش عملکرد در واحد سطح و به تبع آن افزایش میزان درآمد، بهبود وضعیت کسب و کار و افزایش رونق اقتصادی برای کشاورزان را به همراه خواهد داشت.
مواد و روش ها: به منظور ارزیابی اثر خرداقلیمی پوشش های توری بر عملکرد کمی و کیفی سویا و درآمد کشاورزان، آزمایشی بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری اجرا شد. منطقه مورد مطالعه در موقعیت جغرافیایی با طول و عرض به ترتیب با (53° 00´ E) و (36° 33´ N) واقع شده است. شرایط آب و هوایی محل آزمایش بر اساس سیستم طبقه بندی اقلیمی گسترش یافته دومارتن، معتدل مرطوب است. تیمارهای آزمایش شامل (بدون پوشش توری (شاهد)، پوشش های توری 30 درصد، 50 درصد و 80 درصد ممانعت از عبور نور) بودند. روش آبیاری سطحی بود و از تانسیومتر برای پایش رطوبت خاک استفاده شد. به این ترتیب، زمانی که رطوبت خاک به 70 درصد میرسید (SWC = 70)، آبیاری انجام میگرفت. برای ارزیابی عملکرد کمی سویا، صفاتی از جمله؛ ارتفاع گیاه، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه، زیست توده، شاخص برداشت و عملکرد دانه اندازه گیری شدند و برای عملکرد کیفی، محتوای پروتئین محلول و میزان روغن دانه مورد سنجش قرار گرفتند. میزان بهره وری آب نیز در حالت های (بهره وری آب بر حسب آبیاری) WPI، (بهره وری آب بر حسب مجموع بارندگی و آبیاری) WPI + P و (بهره وری بر حسب تبخیر) WPET بررسی شد. ارزیابی اقتصادی پوشش های توری در کشت سویا نیز با استفاده از شاخص های NBPD، BPD و نسبت های P/C و B/C انجام گرفت.
یافته ها: افزایش شدت سایه دهی در پوشش های توری، کاهش تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن صد دانه و زیست توده را به همراه داشت. بیشترین میانگین تعداد غلاف در بوته و تعداد دانه در غلاف در تیمار پوشش توری 30 درصد مشاهده شد اما با افزایش شدت سایه دهی در پوشش های 50 و 80 درصد، دچار کاهش قابل توجهی شد. همچنین، بیشترین و کمترین میانگین زیستتوده در پوشش های توری 30 و 80 درصد به ترتیب برابر 5500 و 3800 کیلوگرم در هکتار بودند. ارتباط عملکرد دانه و زیست توده سویا نشانگر وجود رابطهی مستقیم و مثبت بین زیست توده و عملکرد دانه بود که در نهایت، منجر به کاهش چشمگیری در عملکرد دانه گردید (وجود همبستگی مثبت میان اجزای عملکرد با عملکرد دانه). در مقابل، بیشترین میانگین ارتفاع گیاه در تیمار پوشش توری 80 درصد مشاهده شد که نسبت به پوشش های توری 30 و 50 درصد، میزان عملکرد دانه کمتری را به خود اختصاص داد. همچنین، بیشترین مقدار شاخص برداشت مربوط به تیمارهای پوشش توری 80 و 50 درصد به ترتیب با 23/4 و 23/6 درصد بود و کمترین مقدار آن در تیمار شاهد با 19/3 درصد مشاهده شد (وجود همبستگی منفی ارتفاع گیاه و شاخص برداشت با عملکرد دانه). عملکرد دانه در پوشش توری 30 درصد نسبت به تیمار شاهد (1066/7 کیلوگرم در هکتار) با افزایش 10 درصدی همراه بود. در حالی که عملکرد دانه در پوششهای توری 50 درصد و 80 درصد به ترتیب 9 و 16 درصد کاهش یافت. بیشترین محتوای پروتئین محلول مربوط به تیمارهای شاهد و پوشش توری 30 درصد با 41/8 و 41/4 میکرو گرم بر گرم بود و بالاترین میزان روغن دانه در تیمار پوشش توری 30 درصد با 0/93 درصد مشاهده شد. این در حالی بود که کمترین میزان پروتئین محلول و میزان روغن دانه را تیمار پوشش توری 80 درصد، به ترتیب با 32/2 میکرو گرم بر گرم و 0/78 درصد به خود اختصاص داد. همچنین، نتایج حاکی از برتری تیمار پوشش توری 30 درصد در میزان بهره وری آب WPI، WPI+P و WPET در مقایسه با سایر تیمارها به ویژه تیمار شاهد بودند. در واقع، کاهش چشمگیر عملکرد دانه در تیمارهای پوشش توری 50 و 80 درصد به قدری بود که حتی با کاهش میزان آب مصرفی (آبیاری)، باز هم میزان بهره وری کمتری را در مقایسه با تیمار پوشش توری 30، نشان دادند، اما در مقایسه با تیمار شاهد، میزان بهرهوری آب بهویژه در حالتهای WPI و WPI+P بالاتر بود. بر اساس نتایج، بیشترین مقدار شاخص های NBPD و BPD در پوشش توری 30 درصد، به ترتیب با 804653 و 819163 میلیون ریال بر متر مکعب مشاهده شد. همچنین، بیشترین مقدار نسبت های P/C و B/C مربوط به پوشش توری 30 درصد بود و کمترین آن ها نیز در تیمار شاهد مشاهده شد.
نتیجه گیری: سایه دهی با پوشش های توری مختلف، عملکرد کمی و کیفی سویا را به طور قابل توجه و چشمگیری تحت تأثیر قرار داد و نتایج متفاوتی را نشان دادند. در مقایسه با تیمار شاهد، پوشش توری 30 درصد با افزایش عملکرد دانه برتری محسوسی را نسبت به پوشش های توری 50 و 80 درصد داشت. همچنین، بیشترین میزان بهره وری آب در شرایطی حاصل گردید که از پوشش توری 30 درصد استفاده شد. ارزیابی شاخص های اقتصادی کاربرد پوشش های توری نیز دال بر برتری پوشش توری 30 درصد در مقایسه یا سایر تیمارها بود. بنا بر این، می توان این گونه اظهار داشت که بهره گیری از پوشش توری 30 درصد در کشت سویا می تواند با تغییر در خرداقلیم پیرامون گیاه، راهکاری راهبردی و در عین حال ساده و عملیاتی در راستای افزایش تولید در واحد سطح، ارتقاء درآمد کشاورزان و دستیابی به تولید پایدار باشد.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
