بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- دانشگاه یاسوج
چکیده: (238 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: بخش کشاورزی، محور امنیت غذایی و محرک اصلی توسعه اقتصادی بسیاری از کشورها از جمله ایران است. این بخش در ایران منبع اصلی مواد خام صنایع تبدیلی و همچنین صادرات غیرنفتی است و نقشی کلیدی در اقتصاد ملی دارد. با وجود اهمیت حیاتی این بخش، کشاورزی ایران با چالشهای جدی از جمله رشد جمعیت، کمبود منابع آب و خاک، تغییرات اقلیمی، آلودگی محیط زیست و رقابت شدید در بازارهای جهانی روبروست. کارآفرینی کشاورزی، راهکاری کلیدی برای غلبه بر چالشهای کشاورزی است که با ایجاد مشاغل نو و ارائه خدمات به سایر کشاورزان، مانند مشاوره تخصصی، خدمات مکانیزاسیون و ارائه تجهیزات مناسب، به تنوع تولید، افزایش درآمد، بهبود کیفیت زندگی روستاییان، توانمندسازی جوانان، کاهش مهاجرت و فقر و در نهایت توسعه پایدار میانجامد. با این حال، فعالیت بیشتر کارآفرینان کشاورزی در ایران در سطح خرد آنها را با محدودیتهایی در دسترسی به بازار، فناوری، سرمایه و شبکههای حمایتی مواجه ساخته است. این محدودیتها باعث ضعف رقابتپذیری، عدم پایداری اقتصادی و وابستگی به کمکهای دولتی میشود. در مقابل، کارآفرینان بزرگمقیاس با داشتن قدرت تصمیمگیری مستقل، استفاده از فناوریهای نوین، دسترسی به بازارهای گسترده و مدیریت حرفهای، در مواجهه با چالشهای بخش کشاورزی موفقتر هستند. لذا، افزایش مقیاس کسبوکار کارآفرینان کشاورزی میتواند به عنوان یک راهبرد کلیدی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی روستایی مطرح شود. با توجه به فقدان مطالعات کافی در خصوص عوامل مؤثر بر مقیاس این کسبوکارها، بهویژه در مناطق محروم مانند استان کهگیلویه و بویراحمد که علیرغم برخورداری از ظرفیتهای نیروی انسانی، منابع طبیعی و پیشینه غنی فرهنگی دارای نرخ بالای بیکاری است؛ این پژوهش به شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه مقیاس فعالیت در کسبوکارهای کشاورزان کارآفرین (خردمقیاس و بزرگمقیاس) و ارائه راهکارهایی جهت بهبود وضعیت آنان در این استان میپردازد.
مواد و روشها: این پژوهش با استفاده از روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل 90 بهرهبردار کارآفرین بود که از طریق روش نمونهگیری تصادفی طبقهای با انتساب متناسب، 73 نفر (61 بزرگمقیاس و 12 خردمقیاس) به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه محققساختهای بود که روایی آن با نظر متخصصان این حوزه تأیید شد. پایایی پرسشنامه با استفاده از پیشآزمون و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. جهت تأیید ساختار عاملی متغیرهای بستر حمایتی و دستهبندی گویهها در زیرمؤلفههای مناسب، از تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. دادهها با استفاده از تحلیل تشخیصی و تحلیل مسیر، جهت تحلیل عوامل مؤثر بر مقیاس کسبوکار کارآفرینان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافتهها: در این پژوهش، با استفاده از تحلیل تشخیصی، عوامل تمایزدهندهی کشاورزان کارآفرین خرد و بزرگمقیاس مورد بررسی قرار گرفت. ارزش محصول (ضریب استاندارد 68/0)، دانش (66/0) و دسترسی به فناوری (50/0) بیشترین تأثیر مثبت را بر مقیاس بزرگتر کسب و کار داشتند. متغیرهای انگیزش (37/0) و مهارت (15/0) نیز در رده های بعدی قرار گرفتهاند. برعکس، بستر حمایتی (49/0-)، بازار محور بودن (24/0-)، و رابطه تعاملی با مشتری (19/0-)، خلاقیت (11/0-) و فشار اجتماعی (06/0-) با مقیاس کسب و کار تأثیر منفی داشتند. یافتهها نشان میدهند که کشاورزان بزرگ مقیاس، محصولات با ارزشتر تولید میکنند و از دانش، مهارت، انگیزه و دسترسی به فناوری بیشتری برخوردارند. در مقابل، کشاورزان خردمقیاس تحت تأثیر فشارهای اجتماعی بیشتر، روابط تعاملی ضعیفتر با مشتریان، عملکرد ضعیفتر در بازارمحوری، و دسترسی محدودتر به بازارهای بزرگتر قرار دارند. همچنین، خلاقیت کمتری داشته و از بستر حمایتی ضعیفتری برخوردارند. ماتریس ساختاری نیز تأیید میکند که ارزش محصول و دسترسی به فناوری از مهمترین عوامل تمایز هستند.
نتیجهگیری: تحلیل یافتههای پژوهش نشان داد که عوامل ارزش محصول، دانش و دسترسی به فناوری به ترتیب مهمترین متغیرهای تمایزدهنده بین کشاورزان کارآفرین خردمقیاس و بزرگمقیاس در استان کهگیلویه و بویراحمد هستند. بنابراین، برای توسعه مقیاس کسبوکار کارآفرینان کشاورزی، راهکارهایی همچون، افزایش ارزش افزوده محصول برنج از طریق فعالیت در واحدهای فرآوری و بستهبندی؛ استفاده از تکنیکهای کشت بدون خاک و افزایش کیفیت محصولات از طریق گواهیهای استاندارد در واحدهای گلخانه، افزایش دسترسی به ماشینآلات کشاورزی هوشمند از طریق تسهیلات دولتی در بخش باغداری؛ ایجاد شبکههای یادگیری مشترک و استفاده از سامانههای مدیریت دامپروری دیجیتالی در بخش دامداری توصیه میگردد. همچنین، توصیه میشود، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی در میان کارآفرینان خردمقیاس، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی، حمایتهای آموزشی و مالی، ایجاد فرصتهای مشترک با کارآفرینان بزرگمقیاس و در میان کارآفرینان بزرگمقیاس، سرمایهگذاری در نوسازی ماشینآلات و اتوماسیون کشاورزی، توسعه برندهای محلی و صادراتی و همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی توصیه میشود.
مقدمه و هدف: بخش کشاورزی، محور امنیت غذایی و محرک اصلی توسعه اقتصادی بسیاری از کشورها از جمله ایران است. این بخش در ایران منبع اصلی مواد خام صنایع تبدیلی و همچنین صادرات غیرنفتی است و نقشی کلیدی در اقتصاد ملی دارد. با وجود اهمیت حیاتی این بخش، کشاورزی ایران با چالشهای جدی از جمله رشد جمعیت، کمبود منابع آب و خاک، تغییرات اقلیمی، آلودگی محیط زیست و رقابت شدید در بازارهای جهانی روبروست. کارآفرینی کشاورزی، راهکاری کلیدی برای غلبه بر چالشهای کشاورزی است که با ایجاد مشاغل نو و ارائه خدمات به سایر کشاورزان، مانند مشاوره تخصصی، خدمات مکانیزاسیون و ارائه تجهیزات مناسب، به تنوع تولید، افزایش درآمد، بهبود کیفیت زندگی روستاییان، توانمندسازی جوانان، کاهش مهاجرت و فقر و در نهایت توسعه پایدار میانجامد. با این حال، فعالیت بیشتر کارآفرینان کشاورزی در ایران در سطح خرد آنها را با محدودیتهایی در دسترسی به بازار، فناوری، سرمایه و شبکههای حمایتی مواجه ساخته است. این محدودیتها باعث ضعف رقابتپذیری، عدم پایداری اقتصادی و وابستگی به کمکهای دولتی میشود. در مقابل، کارآفرینان بزرگمقیاس با داشتن قدرت تصمیمگیری مستقل، استفاده از فناوریهای نوین، دسترسی به بازارهای گسترده و مدیریت حرفهای، در مواجهه با چالشهای بخش کشاورزی موفقتر هستند. لذا، افزایش مقیاس کسبوکار کارآفرینان کشاورزی میتواند به عنوان یک راهبرد کلیدی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی روستایی مطرح شود. با توجه به فقدان مطالعات کافی در خصوص عوامل مؤثر بر مقیاس این کسبوکارها، بهویژه در مناطق محروم مانند استان کهگیلویه و بویراحمد که علیرغم برخورداری از ظرفیتهای نیروی انسانی، منابع طبیعی و پیشینه غنی فرهنگی دارای نرخ بالای بیکاری است؛ این پژوهش به شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه مقیاس فعالیت در کسبوکارهای کشاورزان کارآفرین (خردمقیاس و بزرگمقیاس) و ارائه راهکارهایی جهت بهبود وضعیت آنان در این استان میپردازد.
مواد و روشها: این پژوهش با استفاده از روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری شامل 90 بهرهبردار کارآفرین بود که از طریق روش نمونهگیری تصادفی طبقهای با انتساب متناسب، 73 نفر (61 بزرگمقیاس و 12 خردمقیاس) به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها، پرسشنامه محققساختهای بود که روایی آن با نظر متخصصان این حوزه تأیید شد. پایایی پرسشنامه با استفاده از پیشآزمون و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. جهت تأیید ساختار عاملی متغیرهای بستر حمایتی و دستهبندی گویهها در زیرمؤلفههای مناسب، از تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. دادهها با استفاده از تحلیل تشخیصی و تحلیل مسیر، جهت تحلیل عوامل مؤثر بر مقیاس کسبوکار کارآفرینان مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافتهها: در این پژوهش، با استفاده از تحلیل تشخیصی، عوامل تمایزدهندهی کشاورزان کارآفرین خرد و بزرگمقیاس مورد بررسی قرار گرفت. ارزش محصول (ضریب استاندارد 68/0)، دانش (66/0) و دسترسی به فناوری (50/0) بیشترین تأثیر مثبت را بر مقیاس بزرگتر کسب و کار داشتند. متغیرهای انگیزش (37/0) و مهارت (15/0) نیز در رده های بعدی قرار گرفتهاند. برعکس، بستر حمایتی (49/0-)، بازار محور بودن (24/0-)، و رابطه تعاملی با مشتری (19/0-)، خلاقیت (11/0-) و فشار اجتماعی (06/0-) با مقیاس کسب و کار تأثیر منفی داشتند. یافتهها نشان میدهند که کشاورزان بزرگ مقیاس، محصولات با ارزشتر تولید میکنند و از دانش، مهارت، انگیزه و دسترسی به فناوری بیشتری برخوردارند. در مقابل، کشاورزان خردمقیاس تحت تأثیر فشارهای اجتماعی بیشتر، روابط تعاملی ضعیفتر با مشتریان، عملکرد ضعیفتر در بازارمحوری، و دسترسی محدودتر به بازارهای بزرگتر قرار دارند. همچنین، خلاقیت کمتری داشته و از بستر حمایتی ضعیفتری برخوردارند. ماتریس ساختاری نیز تأیید میکند که ارزش محصول و دسترسی به فناوری از مهمترین عوامل تمایز هستند.
نتیجهگیری: تحلیل یافتههای پژوهش نشان داد که عوامل ارزش محصول، دانش و دسترسی به فناوری به ترتیب مهمترین متغیرهای تمایزدهنده بین کشاورزان کارآفرین خردمقیاس و بزرگمقیاس در استان کهگیلویه و بویراحمد هستند. بنابراین، برای توسعه مقیاس کسبوکار کارآفرینان کشاورزی، راهکارهایی همچون، افزایش ارزش افزوده محصول برنج از طریق فعالیت در واحدهای فرآوری و بستهبندی؛ استفاده از تکنیکهای کشت بدون خاک و افزایش کیفیت محصولات از طریق گواهیهای استاندارد در واحدهای گلخانه، افزایش دسترسی به ماشینآلات کشاورزی هوشمند از طریق تسهیلات دولتی در بخش باغداری؛ ایجاد شبکههای یادگیری مشترک و استفاده از سامانههای مدیریت دامپروری دیجیتالی در بخش دامداری توصیه میگردد. همچنین، توصیه میشود، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی در میان کارآفرینان خردمقیاس، استفاده از فناوریهای کمهزینه و کاربردی، حمایتهای آموزشی و مالی، ایجاد فرصتهای مشترک با کارآفرینان بزرگمقیاس و در میان کارآفرینان بزرگمقیاس، سرمایهگذاری در نوسازی ماشینآلات و اتوماسیون کشاورزی، توسعه برندهای محلی و صادراتی و همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی توصیه میشود.
واژههای کلیدی: کارآفرینی کشاورزی، مقیاس کسب و کار، کسب و کار خردمقیاس، کارآفرین بزرگمقیاس، تحلیل تشخیصی، تحلیل مسیر
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
