بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- دانشگاه ایلام
چکیده: (6 مشاهده)
مقدمه و هدف: کارآفرینی بهعنوان موتور محرک توسعه اقتصادی و نوآوری، به ویژه در بخش کشاورزی از جایگاه ویژهای برخوردار است. کشاورزی به عنوان یکی از ارکان توسعه پایدار و امنیت غذایی، با مجموعهای از چالشهای پیچیده از قبیل نوسانات بازار، کمبود منابع مالی و فناورانه و نیز سطح بالای ریسکهای محیطی مواجه است. در این میان، دانشگاهها به عنوان نهادهای دانشی و خاستگاه پرورش نسل آینده کارآفرینان، نقش اساسی در ایجاد نگرشها و رفتارهای کارآفرینانه ایفا میکنند. با این حال، پژوهشهایی که به طور ویژه بر بررسی رفتار کارآفرینانه دانشجویان رشتههای کشاورزی تمرکز داشته باشند، هنوز محدود هستند.بر اساس مدل نظری ویژگی روانشناختی، ویژگیهای شخصیتی به عنوان زیربنای نگرش کارآفرینانه معرفی شدهاند. در میان ویژگیهای روانشناختی مطرح در ادبیات کارآفرینی، چهار مؤلفه اصلی، یعنی نیاز به پیشرفت، تمایل به ریسکپذیری، مرکز کنترل درونی و تحمل ابهام، بیش از سایر عوامل مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. این پژوهش با هدف واکاوی تأثیر این چهار ویژگی روانشناختی بر رفتار کارآفرینانه با در نظر گرفتن نقش میانجی متغیرهای انگیزشی نظیر نیت کارآفرینانه، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درکشده در بین دانشجویان کشاورزی ایران انجام شد.
مواد و روشها: این پژوهش با رویکردی کمّی و با هدفی کاربردی، به روش توصیفی-همبستگی اجرا شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان سال چهارم رشتههای کشاورزی در ایران بود که با نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای، 455 نفر از 9 دانشگاه کشور انتخاب شدند. میانگین سنی شرکتکنندگان 21/23 سال و ترکیب جنسیتی آنان 60 درصد زن و 39 درصد مرد بود. دادهها با پرسشنامهای استاندارد در شش بخش گردآوری شد: قصد کارآفرینانه، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درکشده (Linan et al., 2013)، رفتار کارآفرینانه (با پرسشنامه محققساخته) و ویژگیهای روانشناختی (Gird, 2005). پرسشنامه ویژگیهای روانشناختی دارای چهار بُعد ریسکپذیری (چهار گویه)، مرکز کنترل درونی (چهار گویه)، نیاز به پیشرفت (چهار گویه) و تحمل ابهام (چهار گویه) بود. مقیاسهای سنجش شامل طیفهای سهدرجهای برای قصد و رفتار کارآفرینانه، و طیفهای پنجدرجهای لیکرت برای سایر متغیرها بود. تحلیل دادهها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی با کمک نرمافزارهای SPSS و SmartPLS انجام شد. مدل پژوهش از طریق ارزیابی مدل اندازهگیری (بررسی پایایی و روایی) و مدل ساختاری (آزمون فرضیهها) مورد سنجش قرار گرفت. برای ارزیابی پایایی از پایایی ترکیبی و آلفای کرونباخ، برای روایی از روایی همگرا و تشخیصی استفاده شد.
یافتهها: ارزیابی مدل اندازهگیری نشان داد که شاخصهای نیکویی برازش در حد مطلوبی قرار دارند. پایایی ترکیبی و ضریب آلفای کرونباخ تمام سازههای پژوهش بیشتر از 70/0 بود. میانگین واریانس استخراج شده (AVE) برای تمام سازههای پژوهش بیشتر از 50/0 بود که نشاندهنده روایی همگرای مناسب است. همچنین روایی تشخیصی نیز تأیید شد. بر اساس نتایج مدل ساختاری، ریسکپذیری تأثیر مثبت و معناداری بر تمامی متغیرهای درونزای پژوهش شامل رفتار کارآفرینانه، نیت کارآفرینانه، نگرش نسبت به کارآفرینی، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درکشده داشت. تحمل ابهام نیز تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار کارآفرینانه، نیت کارآفرینانه، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درکشده نشان داد، اما اثر آن بر نگرش نسبت به کارآفرینی معنادار نبود. در مقابل، نیاز به پیشرفت و مرکز کنترل درونی تأثیر معناداری بر هیچیک از متغیرهای وابسته نداشتند. ضریب تبیین (R²) برای متغیرهای رفتار کارآفرینانه (51/0) و نیت کارآفرینانه (53/0) در حد قوی، و برای نگرش (21/0) و کنترل رفتاری درکشده (32/0) در حد متوسط ارزیابی شد. مقدار شاخص Q² نیز نشان داد که مدل از قدرت پیشبینی قابل قبولی برخوردار است.
نتیجهگیری: یافتهها حاکی از آن است که ریسکپذیری و تحمل ابهام، بهعنوان عوامل روانشناختی کلیدی، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری نیت و رفتار کارآفرینانه دانشجویان کشاورزی ایفا میکنند. با این حال، نقش مرکز کنترل درونی و نیاز به پیشرفت در این نمونه مورد تأیید قرار نگرفت که میتواند ناشی از تأثیر غیرمستقیم این متغیرها از طریق عوامل میانجی یا تفاوتهای زمینهای و فرهنگی باشد. این نتایج نشان میدهد که برنامهریزی آموزشی و سیاستگذاریهای توانمندسازی دانشجویان کشاورزی میبایست بر تقویت ریسکپذیری و تحمل ابهام از طریق آموزشهای عملی، کارآموزی در محیطهای واقعی و ارائه مشوقهای مالی و روانشناختی متمرکز شود. اگرچه نتایج پژوهش حاضر نشان داد که میتوان از برخی ویژگیهای روانشناختی در جهت پیشبینی رفتارها، نیات، نگرشها، هنجارها و ادراکات و تواناییهای کارآفرینانه دانشجویان در نظام آموزش عالی کشاورزی کشور استفاده نمود؛ ولی شواهد کافی مبنی بر امکان تلفیق ویژگیهای روانشناختی در تئوری رفتار برنامهریزی شدۀ آجزن (Ajzen, 1991) برای پیشبینی نیات و رفتارهای کارآفرینانۀ دانشجویان در نظام آموزش عالی کشاورزی کشور فراهم نشد. در این راستا، به پژوهشگران این حوزه پیشنهاد میشود که در جهت وارد کردن سایر ویژگیهای روانشناختی در تئوری رفتار برنامهریزی شدۀ آجزن (Ajzen, 1991) و آزمون آن در بین دانشجویان کشاورزی کشور اقدام نمایند؛ این نتایج میتواند بهمنظور تدوین چارچوبی معتبر برای پیشبینی نیات و رفتارهای کارآفرینانه در بین دانشجویان کشاورزی کشور با تمرکز بر ویژگیهای روانشناختی مورد استفاده قرار گیرد. علاوه براین، نتایج مذکور دستاوردهای مناسبی برای کمک به سیاستگذاران، برنامهریزان و آموزشگران نظام آموزش عالی کشاورزی در جهت ارتقای نیت و رفتارکارآفرینانۀ دانشجویان کشاورزی کشور با تمرکز بر ریسکپذیری و تحمل ابهام در بر دارد؛ بهگونهای که با توجه به پایین بودن میزان ریسکپذیری و تحمل ابهام در بین دانشجویان مورد مطالعه میتوانند در جهت توسعه و بهبود آنها از طریق برنامهها و اقدامات مختلف تلاش نمایند و در نتیجه شاهد بروز نیات و رفتارهای کارآفرینانه در بین دانشجویان کشاورزی کشور باشند.
مواد و روشها: این پژوهش با رویکردی کمّی و با هدفی کاربردی، به روش توصیفی-همبستگی اجرا شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانشجویان سال چهارم رشتههای کشاورزی در ایران بود که با نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای، 455 نفر از 9 دانشگاه کشور انتخاب شدند. میانگین سنی شرکتکنندگان 21/23 سال و ترکیب جنسیتی آنان 60 درصد زن و 39 درصد مرد بود. دادهها با پرسشنامهای استاندارد در شش بخش گردآوری شد: قصد کارآفرینانه، نگرش، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درکشده (Linan et al., 2013)، رفتار کارآفرینانه (با پرسشنامه محققساخته) و ویژگیهای روانشناختی (Gird, 2005). پرسشنامه ویژگیهای روانشناختی دارای چهار بُعد ریسکپذیری (چهار گویه)، مرکز کنترل درونی (چهار گویه)، نیاز به پیشرفت (چهار گویه) و تحمل ابهام (چهار گویه) بود. مقیاسهای سنجش شامل طیفهای سهدرجهای برای قصد و رفتار کارآفرینانه، و طیفهای پنجدرجهای لیکرت برای سایر متغیرها بود. تحلیل دادهها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی با کمک نرمافزارهای SPSS و SmartPLS انجام شد. مدل پژوهش از طریق ارزیابی مدل اندازهگیری (بررسی پایایی و روایی) و مدل ساختاری (آزمون فرضیهها) مورد سنجش قرار گرفت. برای ارزیابی پایایی از پایایی ترکیبی و آلفای کرونباخ، برای روایی از روایی همگرا و تشخیصی استفاده شد.
یافتهها: ارزیابی مدل اندازهگیری نشان داد که شاخصهای نیکویی برازش در حد مطلوبی قرار دارند. پایایی ترکیبی و ضریب آلفای کرونباخ تمام سازههای پژوهش بیشتر از 70/0 بود. میانگین واریانس استخراج شده (AVE) برای تمام سازههای پژوهش بیشتر از 50/0 بود که نشاندهنده روایی همگرای مناسب است. همچنین روایی تشخیصی نیز تأیید شد. بر اساس نتایج مدل ساختاری، ریسکپذیری تأثیر مثبت و معناداری بر تمامی متغیرهای درونزای پژوهش شامل رفتار کارآفرینانه، نیت کارآفرینانه، نگرش نسبت به کارآفرینی، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درکشده داشت. تحمل ابهام نیز تأثیر مثبت و معناداری بر رفتار کارآفرینانه، نیت کارآفرینانه، هنجارهای ذهنی و کنترل رفتاری درکشده نشان داد، اما اثر آن بر نگرش نسبت به کارآفرینی معنادار نبود. در مقابل، نیاز به پیشرفت و مرکز کنترل درونی تأثیر معناداری بر هیچیک از متغیرهای وابسته نداشتند. ضریب تبیین (R²) برای متغیرهای رفتار کارآفرینانه (51/0) و نیت کارآفرینانه (53/0) در حد قوی، و برای نگرش (21/0) و کنترل رفتاری درکشده (32/0) در حد متوسط ارزیابی شد. مقدار شاخص Q² نیز نشان داد که مدل از قدرت پیشبینی قابل قبولی برخوردار است.
نتیجهگیری: یافتهها حاکی از آن است که ریسکپذیری و تحمل ابهام، بهعنوان عوامل روانشناختی کلیدی، نقش تعیینکنندهای در شکلگیری نیت و رفتار کارآفرینانه دانشجویان کشاورزی ایفا میکنند. با این حال، نقش مرکز کنترل درونی و نیاز به پیشرفت در این نمونه مورد تأیید قرار نگرفت که میتواند ناشی از تأثیر غیرمستقیم این متغیرها از طریق عوامل میانجی یا تفاوتهای زمینهای و فرهنگی باشد. این نتایج نشان میدهد که برنامهریزی آموزشی و سیاستگذاریهای توانمندسازی دانشجویان کشاورزی میبایست بر تقویت ریسکپذیری و تحمل ابهام از طریق آموزشهای عملی، کارآموزی در محیطهای واقعی و ارائه مشوقهای مالی و روانشناختی متمرکز شود. اگرچه نتایج پژوهش حاضر نشان داد که میتوان از برخی ویژگیهای روانشناختی در جهت پیشبینی رفتارها، نیات، نگرشها، هنجارها و ادراکات و تواناییهای کارآفرینانه دانشجویان در نظام آموزش عالی کشاورزی کشور استفاده نمود؛ ولی شواهد کافی مبنی بر امکان تلفیق ویژگیهای روانشناختی در تئوری رفتار برنامهریزی شدۀ آجزن (Ajzen, 1991) برای پیشبینی نیات و رفتارهای کارآفرینانۀ دانشجویان در نظام آموزش عالی کشاورزی کشور فراهم نشد. در این راستا، به پژوهشگران این حوزه پیشنهاد میشود که در جهت وارد کردن سایر ویژگیهای روانشناختی در تئوری رفتار برنامهریزی شدۀ آجزن (Ajzen, 1991) و آزمون آن در بین دانشجویان کشاورزی کشور اقدام نمایند؛ این نتایج میتواند بهمنظور تدوین چارچوبی معتبر برای پیشبینی نیات و رفتارهای کارآفرینانه در بین دانشجویان کشاورزی کشور با تمرکز بر ویژگیهای روانشناختی مورد استفاده قرار گیرد. علاوه براین، نتایج مذکور دستاوردهای مناسبی برای کمک به سیاستگذاران، برنامهریزان و آموزشگران نظام آموزش عالی کشاورزی در جهت ارتقای نیت و رفتارکارآفرینانۀ دانشجویان کشاورزی کشور با تمرکز بر ریسکپذیری و تحمل ابهام در بر دارد؛ بهگونهای که با توجه به پایین بودن میزان ریسکپذیری و تحمل ابهام در بین دانشجویان مورد مطالعه میتوانند در جهت توسعه و بهبود آنها از طریق برنامهها و اقدامات مختلف تلاش نمایند و در نتیجه شاهد بروز نیات و رفتارهای کارآفرینانه در بین دانشجویان کشاورزی کشور باشند.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
