بهار و تابستان
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
1- مجتمع آموزش عالی بم
چکیده: (5 مشاهده)
مقدمه و هدف: امروزه بسیاری از کشورها به منظور دستیابی به رشد پایدار و با ثبات، صنعت گردشگری را در زمره برنامههای استراتژیک توسعه خود قرار دادهاند. در این میان، گردشگری کشاورزی یکی از اشکال مختلف گردشگری است که میتواند به عنوان مکمل فعالیتهای کشاورزی نقش مؤثری در کاهش ریسک کشاورزان داشته باشد. جذابیت فعالیتهای کشاورزی برای گردشگران، علاوه بر توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق کشاورزی، منجر به ایجاد فرصتهای شغلی و تنوع درآمدی در بخش کشاورزی میگردد؛ که در نهایت به تقویت تابآوری کشاورزان در برابر تکانههای طبیعی و نوسانهای بازار منجر خواهد شد. استان کرمان به دلیل داشتن ویژگیهای منحصر به فرد تاریخی، فرهنگی و طبیعی، از قطبهای اصلی گردشگری ایران محسوب میشود. این استان با در بر گرفتن بیش از 11 درصد از وسعت ایران، پهناورترین استان کشور است و با دارا بودن 10 اثر ثبت شده در میراث جهانی یونسکو، 41 منطقه گردشگری و بیش از 91 اثر طبیعی و تاریخی، از ظرفیت ویژهای در گردشگری برخوردار است. کرمان به دلیل دارا بودن اقلیم متنوع و تولید حدود 70 نوع محصول کشاورزی و داشتن بیش از 15 درصد باغات کشور، قطب مهم کشاورزی در کشور نیز به شمار میرود. علیرغم محدودیتهای شدید منابع آبی، این استان توانسته با تکیه بر کشاورزی استراتژیک و صادرات محور نقش کلیدی در اقتصاد ملی ایفا نماید. با توجه به ماهیت چند بعدی کشاورزی، ارزیابی این بخش تنها بر مبنای شاخصهای سنتی نظیر تولید و اشتغال کافی نیست، بلکه باید ابعادی مانند حفاظت از محیطزست، ارزشهای فرهنگی-معنوی و پتانسیلهای تفریحی را نیز مورد توجه قرار داد. با توجه به این ظرفیتها، گردشگری کشاورزی میتواند بستری نوین برای توسعه پایدار در این استان باشد، بنابراین هدف پژوهش حاضر شناسایی و رتبهبندی عوامل موثر بر توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان، با استفاده از تحلیل ناپارامتریک سلسله مراتبی فازی است.
مواد و روش ها: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، دارای رویکرد ترکیبی است. برای دستیابی به هدف پژوهش، 28 خبره در حوزههای گردشگری و کشاورزی در استان کرمان؛ شامل کارشناسان و فعالان این حوزهها و اساتید دانشگاهی، به روش هدفمند در سال 1404 انتخاب شدند. فرایند پژوهش در دو مرحله اجرا گردید؛ در مرحله نخست، از طریق مرور مطالعات پیشین و انجام مصاحبه با خبرگان، عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی شناسایی و بومیسازی شدند. در مرحله دوم، عوامل شناسایی شده با استفاده از ابزار پرسشنامه و با به کارگیری ماتریس مقایسات زوجی و روش تحلیل سلسله مراتبی فازی، رتبهبندی شدند. جهت تحلیل دادهها نیز از نرم افزارهای آماری Excel، Spss و Expert choice استفاده شد.
یافتهها: نتایج مطالعه نشان داد که ابعاد اصلی توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان از اولویت اول تا چهارم به ترتیب شامل ابعاد؛ کالبدی-نهادی، محیطی، اقتصادی و اجتماعی بودند. بعد از اولویتبندی ابعاد اصلی، معیارها و زیرمعیارها رتبهبندی شدند. در بعد کالبدی-نهادی؛ «معیار زیرساختهای توسعه گردشگری کشاورزی» با تمرکز بر خدمات زیرساختی، مدیریت مصرف آب و ظرفیت پذیرش گردشگر، رتبه اول را به خود اختصاص داد. در بعد محیطی؛ «معیار جاذبههای منطقه» با تأکید بر فاصله مناطق کشاورزی از مناطق شهری، «معیارکیفیت محیطزیست» با تأکید بر بهداشت محیط و «معیار منظر کشاورزی» با تمرکز بر خشکسالی و فرسایش، به ترتیب در رتبههای اول تا سوم قرار گرفتند. در بعد اقتصادی؛ «معیار خدمات اقامت و غذا» با تأکید بر وجود این خدمات در نزدیکی مزارع و «معیار ساختار اقتصادی منطقه» با تمرکز بر تقاضای گردشگری کشاورزی، رتبههای برتر بودند. در نهایت در بعد اجتماعی؛ «خدمات امنیتی و خدمات فرهنگی»، رتبه اول و دوم را به خود اختصاص دادند.
نتیجه گیری: علیرغم وجود مزایای گوناگون گردشگری کشاورزی برای کشاورزان و گردشگران، در استان کرمان گردشگری کشاورزی توسعه چندانی نداشته است. نتایج حاصل از رتبهبندی زیرمعیارها، معیارها و ابعاد مختلف گردشگری کشاورزی نشان میدهد، وجود خدمات زیرساختی و ارتباطی از جمله وجود جادههای مناسب و شبکه اینترنت و تلفن در مناطق هدف، از مهمترین عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی میباشند. بر این اساس پیشنهاد میشود سیاستگذاران حوزههای گردشگری و کشاورزی با تمرکز بر ارتقای این زیرساختها، بستر لازم برای تسهیل دسترسی به مناطق گردشگری و افزایش جذب گردشگر را فراهم نمایند. اولویت بالای معیار امنیت مناطق کشاورزی برای ساکنان و گردشگران، نشاندهنده اهمیت این معیار برای هر دو گروه ذینفعان است. بر این اساس، علاوه بر تأمین امنیت توسط نهادهای ذیربط، مشارکت افراد بومی در ارتقای امنیت مناطق کشاورزی، میتواند گامی مؤثر در توسعه گردشگری کشاورزی محسوب شود. برنامهریزی و بسترسازی جهت جذب سرمایهگذاران بخش خصوصی در فعالیتهای گردشگری کشاورزی به ویژه در مناطق کشاورزی نزدیک به مراکز شهری، فرصتی استراتژیک برای کارآفرینی، افزایش درآمد و کاهش مهاجرت به شمار میرود. با توجه به نقش تعیین کننده جاذبههای منطقه در جذب گردشگر، تنوع بخشی به این جاذبهها، از طریق برگزاری رویدادهای فرهنگی و ورزشی خاص، نیازمند برنامهریزی هدفمند میباشد. همچنین بهبود خدمات رفاهی اعم از اقامت و غذا و آموزش مفاهیم گردشگری کشاورزی به کشاورزان و گردشگران، از الزامات توسعه در این زمینه است.
مواد و روش ها: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، دارای رویکرد ترکیبی است. برای دستیابی به هدف پژوهش، 28 خبره در حوزههای گردشگری و کشاورزی در استان کرمان؛ شامل کارشناسان و فعالان این حوزهها و اساتید دانشگاهی، به روش هدفمند در سال 1404 انتخاب شدند. فرایند پژوهش در دو مرحله اجرا گردید؛ در مرحله نخست، از طریق مرور مطالعات پیشین و انجام مصاحبه با خبرگان، عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی شناسایی و بومیسازی شدند. در مرحله دوم، عوامل شناسایی شده با استفاده از ابزار پرسشنامه و با به کارگیری ماتریس مقایسات زوجی و روش تحلیل سلسله مراتبی فازی، رتبهبندی شدند. جهت تحلیل دادهها نیز از نرم افزارهای آماری Excel، Spss و Expert choice استفاده شد.
یافتهها: نتایج مطالعه نشان داد که ابعاد اصلی توسعه گردشگری کشاورزی در استان کرمان از اولویت اول تا چهارم به ترتیب شامل ابعاد؛ کالبدی-نهادی، محیطی، اقتصادی و اجتماعی بودند. بعد از اولویتبندی ابعاد اصلی، معیارها و زیرمعیارها رتبهبندی شدند. در بعد کالبدی-نهادی؛ «معیار زیرساختهای توسعه گردشگری کشاورزی» با تمرکز بر خدمات زیرساختی، مدیریت مصرف آب و ظرفیت پذیرش گردشگر، رتبه اول را به خود اختصاص داد. در بعد محیطی؛ «معیار جاذبههای منطقه» با تأکید بر فاصله مناطق کشاورزی از مناطق شهری، «معیارکیفیت محیطزیست» با تأکید بر بهداشت محیط و «معیار منظر کشاورزی» با تمرکز بر خشکسالی و فرسایش، به ترتیب در رتبههای اول تا سوم قرار گرفتند. در بعد اقتصادی؛ «معیار خدمات اقامت و غذا» با تأکید بر وجود این خدمات در نزدیکی مزارع و «معیار ساختار اقتصادی منطقه» با تمرکز بر تقاضای گردشگری کشاورزی، رتبههای برتر بودند. در نهایت در بعد اجتماعی؛ «خدمات امنیتی و خدمات فرهنگی»، رتبه اول و دوم را به خود اختصاص دادند.
نتیجه گیری: علیرغم وجود مزایای گوناگون گردشگری کشاورزی برای کشاورزان و گردشگران، در استان کرمان گردشگری کشاورزی توسعه چندانی نداشته است. نتایج حاصل از رتبهبندی زیرمعیارها، معیارها و ابعاد مختلف گردشگری کشاورزی نشان میدهد، وجود خدمات زیرساختی و ارتباطی از جمله وجود جادههای مناسب و شبکه اینترنت و تلفن در مناطق هدف، از مهمترین عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری کشاورزی میباشند. بر این اساس پیشنهاد میشود سیاستگذاران حوزههای گردشگری و کشاورزی با تمرکز بر ارتقای این زیرساختها، بستر لازم برای تسهیل دسترسی به مناطق گردشگری و افزایش جذب گردشگر را فراهم نمایند. اولویت بالای معیار امنیت مناطق کشاورزی برای ساکنان و گردشگران، نشاندهنده اهمیت این معیار برای هر دو گروه ذینفعان است. بر این اساس، علاوه بر تأمین امنیت توسط نهادهای ذیربط، مشارکت افراد بومی در ارتقای امنیت مناطق کشاورزی، میتواند گامی مؤثر در توسعه گردشگری کشاورزی محسوب شود. برنامهریزی و بسترسازی جهت جذب سرمایهگذاران بخش خصوصی در فعالیتهای گردشگری کشاورزی به ویژه در مناطق کشاورزی نزدیک به مراکز شهری، فرصتی استراتژیک برای کارآفرینی، افزایش درآمد و کاهش مهاجرت به شمار میرود. با توجه به نقش تعیین کننده جاذبههای منطقه در جذب گردشگر، تنوع بخشی به این جاذبهها، از طریق برگزاری رویدادهای فرهنگی و ورزشی خاص، نیازمند برنامهریزی هدفمند میباشد. همچنین بهبود خدمات رفاهی اعم از اقامت و غذا و آموزش مفاهیم گردشگری کشاورزی به کشاورزان و گردشگران، از الزامات توسعه در این زمینه است.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
